VAS và IFRS: khác biệt, lộ trình Việt Nam và cái bẫy của năm 2026

Khi nói “VAS khác IFRS ở đâu”, câu trả lời hữu ích không phải danh sách khác biệt kỹ thuật, mà là ba khác biệt về nguyên tắc tạo ra toàn bộ các khác biệt còn lại.

Và với doanh nghiệp đang chuyển đổi trong năm 2026, có một điều cần biết trước khi bắt đầu: IFRS 18 thay IAS 1 từ 01/01/2027, nên dựng hệ thống theo IAS 1 lúc này nghĩa là dựng lại sau một năm.

VAS và IFRS là gì

	VAS	IFRS
Tên đầy đủ	Chuẩn mực kế toán Việt Nam	Chuẩn mực báo cáo tài chính quốc tế
Do ai ban hành	Bộ Tài chính Việt Nam	IASB, hội đồng chuẩn mực kế toán quốc tế
Áp dụng ở đâu	Việt Nam	Trên 140 quốc gia và vùng lãnh thổ
Văn bản hướng dẫn tại Việt Nam	Thông tư 99/2025/TT-BTC từ 01/01/2026, và Thông tư 133/2016 cho doanh nghiệp nhỏ và vừa	Bản thân các chuẩn mực IFRS và IAS

Một điểm cần làm rõ về thuật ngữ: IFRS là tên của bộ chuẩn mực hiện nay, nhưng trong bộ đó vẫn còn các chuẩn mực mang tên IAS, là tên cũ từ trước khi IASB được thành lập. Hiện còn 24 IAS đang hiệu lực cùng với các IFRS.

Ba khác biệt về nguyên tắc

Mọi khác biệt kỹ thuật giữa VAS và IFRS đều xuất phát từ ba điểm này.

Khác biệt 1: giá gốc so với giá trị hợp lý

	VAS	IFRS
Nguyên tắc chính	Giá gốc	Cho phép và trong nhiều trường hợp yêu cầu giá trị hợp lý
Tài sản mua 10 tỷ, nay giá thị trường 15 tỷ	Vẫn ghi theo giá gốc trừ khấu hao	Có thể đánh giá lại theo giá trị hợp lý

Đây là khác biệt lớn nhất và là gốc của phần lớn chênh lệch số liệu.

Hệ quả hai chiều: báo cáo theo IFRS phản ánh giá trị hiện tại sát hơn, nhưng cũng biến động nhiều hơn và phụ thuộc vào việc xác định giá trị hợp lý, vốn là việc cần xét đoán.

Khác biệt 2: quy tắc so với nguyên tắc

	VAS	IFRS
Cách tiếp cận	Theo quy tắc: có mẫu biểu, có hệ thống tài khoản thống nhất	Theo nguyên tắc: nêu nguyên tắc, doanh nghiệp vận dụng
Mẫu báo cáo	Có mẫu bắt buộc	Không có mẫu cố định, có yêu cầu về nội dung tối thiểu
Hệ thống tài khoản	Thống nhất, ví dụ TK 156 là Hàng hóa	Không có hệ thống tài khoản áp đặt

Hệ quả thực tế quan trọng: hai doanh nghiệp cùng ngành báo cáo theo IFRS có thể trình bày báo cáo khác nhau, và điều đó vẫn đúng chuẩn. Vì vậy bản thuyết minh theo IFRS dài hơn nhiều so với VAS, vì nó phải giải thích các lựa chọn.

Khác biệt 3: mức độ xét đoán và yêu cầu công bố

	VAS	IFRS
Xét đoán của người lập	Ít hơn	Nhiều hơn đáng kể
Yêu cầu công bố thông tin	Theo mẫu thuyết minh	Rộng hơn nhiều, gồm cả giả định và độ nhạy
Khối lượng thuyết minh	Vừa	Lớn

Đây là phần làm chi phí chuyển đổi cao hơn dự kiến. Chi phí lớn nhất của việc áp dụng IFRS thường không nằm ở phần mềm, mà ở năng lực xét đoán và lập thuyết minh.

Một số khác biệt kỹ thuật thường gặp

Nội dung	VAS	IFRS
Tài sản cố định	Giá gốc trừ khấu hao lũy kế	Cho phép mô hình đánh giá lại
Bất động sản đầu tư	Theo giá gốc	Cho phép theo giá trị hợp lý
Thuê tài sản	Phân biệt thuê tài chính và thuê hoạt động	Phần lớn hợp đồng thuê lên bảng cân đối của bên thuê
Suy giảm giá trị tài sản	Chưa có chuẩn mực tương đương đầy đủ	Có chuẩn mực riêng, yêu cầu đánh giá định kỳ
Công cụ tài chính	Hướng dẫn hạn chế hơn	Chuẩn mực chi tiết về phân loại và đo lường
Ghi nhận doanh thu	Theo nguyên tắc chuyển giao rủi ro và lợi ích	Mô hình năm bước theo nghĩa vụ thực hiện

Dòng thuê tài sản là dòng có tác động số liệu lớn nhất với nhiều doanh nghiệp. Theo IFRS, phần lớn hợp đồng thuê làm tăng cả tài sản và nợ phải trả trên báo cáo, nên các tỷ số về nợ thay đổi đáng kể.

Hệ quả cần lường trước: doanh nghiệp thuê nhiều mặt bằng hoặc thiết bị sẽ thấy tỷ lệ nợ trên vốn chủ sở hữu tăng rõ khi chuyển sang IFRS, dù hoạt động không đổi. Điều này ảnh hưởng tới các điều khoản ràng buộc trong hợp đồng vay, nếu hợp đồng có quy định về tỷ số tài chính.

(người duyệt bài đối chiếu lại từng dòng với chuẩn mực cụ thể, và bổ sung số hiệu chuẩn mực IFRS tương ứng nếu muốn chi tiết hơn)

Lộ trình áp dụng IFRS tại Việt Nam

Theo Quyết định 345/QĐ-BTC ban hành năm 2020.

Giai đoạn	Thời gian	Nội dung
1. Chuẩn bị	2020 đến 2021	Công bố bản dịch IFRS sang tiếng Việt, xây dựng văn bản hướng dẫn
2. Áp dụng tự nguyện	2022 đến 2025	Công ty mẹ của tập đoàn kinh tế Nhà nước và công ty niêm yết có nhu cầu được chủ động chuyển đổi
3. Áp dụng bắt buộc	Từ sau 2025	Dự kiến với báo cáo tài chính hợp nhất của các tập đoàn, tổng công ty lớn

Ai cần quan tâm trước

Nhóm	Mức độ liên quan
Tập đoàn, tổng công ty lớn, công ty niêm yết	Cao, thuộc nhóm ưu tiên của lộ trình
Doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài	Cao, thường phải báo cáo cho công ty mẹ theo IFRS
Doanh nghiệp đang gọi vốn từ nhà đầu tư quốc tế	Cao, nhà đầu tư thường yêu cầu
Doanh nghiệp vừa và nhỏ hoạt động trong nước	Thấp. Tiếp tục áp dụng Thông tư 133/2016

Điểm cần nói rõ với doanh nghiệp nhỏ và vừa: IFRS không phải việc cần làm ngay với nhóm này. Thông tư 133/2016 chưa bị thay thế và vẫn là chế độ kế toán áp dụng.

Hai nhóm nên theo dõi sát dù chưa bắt buộc: doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài, và doanh nghiệp có kế hoạch gọi vốn quốc tế. Với hai nhóm này, yêu cầu thường đến từ phía đối tác trước khi đến từ quy định.

Cái bẫy của năm 2026: IFRS 18 thay IAS 1

Đây là phần có giá trị thực tế cao nhất của bài.

Chuẩn mực	Nội dung	Hiệu lực
IAS 1	Trình bày báo cáo tài chính	Đang áp dụng
IFRS 18	Thay thế IAS 1	01/01/2027

IFRS 18 thay đổi cấu trúc trình bày báo cáo kết quả hoạt động, gồm việc phân loại thu nhập và chi phí vào các nhóm xác định.

Vì sao điều này quan trọng với doanh nghiệp Việt Nam

Tình huống	Hệ quả
Dựng hệ thống báo cáo IFRS trong 2026 theo IAS 1	Phải dựng lại phần trình bày khi IFRS 18 có hiệu lực
Dựng hệ thống theo yêu cầu trình bày của IFRS 18 ngay	Làm một lần

Khuyến nghị: doanh nghiệp bắt đầu chuyển đổi trong năm 2026 nên thiết kế phần trình bày theo IFRS 18 ngay từ đầu, dù chuẩn mực này chỉ bắt buộc từ 01/01/2027.

Lý do thực tế: phần tốn công nhất của việc chuyển đổi không phải tính lại số liệu, mà là thiết kế cấu trúc báo cáo và hệ thống thu thập dữ liệu để đáp ứng cấu trúc đó. Thiết kế theo chuẩn mực sắp bị thay thế là làm hai lần.

(người duyệt bài bổ sung các nhóm phân loại cụ thể mà IFRS 18 yêu cầu, và xác nhận ngày hiệu lực cùng điều kiện áp dụng sớm)

VAS đang tiến gần IFRS: một bằng chứng cụ thể

Thông tư 99/2025/TT-BTC, áp dụng từ 01/01/2026, đổi tên “Bảng cân đối kế toán” thành “Báo cáo tình hình tài chính”.

Tên	Hệ
“Bảng cân đối kế toán”	Cách gọi cũ của VAS
“Báo cáo tình hình tài chính”	Trùng với cách gọi của IFRS, Statement of financial position

Doanh nghiệp áp dụng Thông tư 133/2016 đã dùng tên này từ 2016.

Ý nghĩa: đây không phải thay đổi về tên gọi đơn thuần. Nó cho thấy hướng hội tụ, và kèm theo thay đổi về kết cấu báo cáo.

Với doanh nghiệp đang cân nhắc chuyển đổi IFRS: các thay đổi của Thông tư 99/2025 làm khoảng cách giữa báo cáo theo VAS và theo IFRS hẹp lại một phần, nhưng ba khác biệt về nguyên tắc ở phần trên thì vẫn còn.

Chi phí và thời gian chuyển đổi

Khoản	Nội dung	Mức độ
Năng lực nhân sự	Đào tạo hoặc tuyển người biết IFRS	Thường là khoản lớn nhất
Tư vấn chuyển đổi	Xác định chênh lệch, lập số liệu so sánh kỳ trước	Lớn
Hệ thống	Phần mềm phải lưu được dữ liệu theo hai hệ	Trung bình
Thuyết minh	Khối lượng công bố thông tin lớn hơn nhiều	Lặp lại hằng kỳ
Kiểm toán	Phạm vi rộng hơn	Lặp lại hằng kỳ

Điểm bị đánh giá thấp nhất là dòng thứ tư. Chi phí chuyển đổi là chi phí một lần, nhưng khối lượng thuyết minh là chi phí lặp lại mỗi kỳ. Nhiều doanh nghiệp tính đủ chi phí chuyển đổi nhưng không tính khoản này.

Về yêu cầu với hệ thống

Doanh nghiệp áp dụng IFRS vẫn phải lập báo cáo theo VAS cho nghĩa vụ trong nước.

Nghĩa là cần lưu được dữ liệu theo hai hệ, và điều này nên được giải quyết ở tầng hệ thống, không bằng cách lập hai bộ sổ riêng.

Cách làm	Vấn đề
Một nguồn dữ liệu, hai cách trình bày	Cách nên làm
Hai bộ sổ riêng, nhập liệu hai lần	Hai bên lệch nhau, và không ai biết bên nào đúng

Sáu lỗi thường gặp

Lỗi	Hậu quả
Dựng hệ thống báo cáo IFRS theo IAS 1 trong năm 2026	Phải dựng lại phần trình bày khi IFRS 18 có hiệu lực từ 01/01/2027
Doanh nghiệp nhỏ và vừa lo chuyển đổi IFRS	Chưa cần. Thông tư 133/2016 vẫn là chế độ áp dụng
Chỉ tính chi phí chuyển đổi, không tính chi phí thuyết minh hằng kỳ	Dự toán thiếu khoản lặp lại
Lập hai bộ sổ riêng cho VAS và IFRS	Hai bên lệch nhau sau vài kỳ
Không lường trước tác động của chuẩn mực về thuê tài sản	Tỷ lệ nợ tăng, có thể vi phạm điều khoản ràng buộc trong hợp đồng vay
Còn gọi “Bảng cân đối kế toán”	Tên đã đổi thành “Báo cáo tình hình tài chính” từ 01/01/2026

Lỗi thứ năm là lỗi có hậu quả bất ngờ nhất. Chuyển sang IFRS làm tỷ lệ nợ trên vốn chủ sở hữu tăng dù hoạt động không đổi, và nếu hợp đồng vay có điều khoản về tỷ số tài chính thì cần thông báo và đàm phán với ngân hàng trước.

Việc nên làm theo từng nhóm

Nhóm doanh nghiệp	Việc nên làm
Tập đoàn, công ty niêm yết	Rà soát mức độ sẵn sàng, và thiết kế phần trình bày theo IFRS 18 nếu bắt đầu trong 2026
Doanh nghiệp có vốn nước ngoài	Xác nhận yêu cầu của công ty mẹ, và lường trước tác động của chuẩn mực thuê tài sản
Doanh nghiệp vừa và nhỏ	Tập trung vào Thông tư 133/2016. Chưa cần chuyển đổi IFRS
Mọi nhóm	Cập nhật tên báo cáo theo Thông tư 99/2025 nếu áp dụng chế độ này

Hỗ trợ báo cáo trên hệ thống Arito

Arito xử lý:

Chế độ kế toán theo Thông tư 99/2025 áp dụng từ 01/01/2026 và Thông tư 133/2016, đúng tên và kết cấu của từng chế độ
Một nguồn dữ liệu, nhiều cách trình bày báo cáo, không lập hai bộ sổ riêng
Lưu thông tin bổ sung cần cho thuyết minh ngay tại chứng từ gốc
Theo dõi tài sản theo nguyên giá và các thông tin phục vụ đánh giá lại nếu cần
Theo dõi hợp đồng thuê, phục vụ xác định tác động khi áp dụng chuẩn mực về thuê tài sản
Xuất dữ liệu có cấu trúc, phục vụ xử lý bổ sung cho mục đích báo cáo theo IFRS
Số liệu kỳ trước tự điền để lập báo cáo so sánh

Xem báo cáo tài chính là gì hoặc phần mềm ERP.

Câu hỏi thường gặp

VAS và IFRS là gì?

VAS là chuẩn mực kế toán Việt Nam do Bộ Tài chính ban hành. IFRS là chuẩn mực báo cáo tài chính quốc tế do IASB ban hành, áp dụng ở trên 140 quốc gia và vùng lãnh thổ.

VAS khác IFRS ở đâu?

Ba khác biệt về nguyên tắc: VAS theo giá gốc còn IFRS cho phép giá trị hợp lý; VAS theo quy tắc với mẫu biểu bắt buộc còn IFRS theo nguyên tắc không có mẫu cố định; và IFRS đòi mức xét đoán cùng khối lượng công bố thông tin lớn hơn nhiều.

Lộ trình áp dụng IFRS tại Việt Nam thế nào?

Theo Quyết định 345/QĐ-BTC: chuẩn bị 2020 đến 2021, áp dụng tự nguyện 2022 đến 2025 cho công ty mẹ tập đoàn kinh tế Nhà nước và công ty niêm yết, và áp dụng bắt buộc từ sau 2025 dự kiến với báo cáo tài chính hợp nhất của các tập đoàn, tổng công ty lớn.

Doanh nghiệp nhỏ và vừa có phải áp dụng IFRS không?

Chưa cần. Nhóm này tiếp tục áp dụng Thông tư 133/2016, thông tư này chưa bị thay thế.

IFRS 18 là gì và liên quan gì tới doanh nghiệp Việt Nam?

IFRS 18 thay thế IAS 1 về trình bày báo cáo tài chính, hiệu lực từ 01/01/2027. Doanh nghiệp bắt đầu chuyển đổi trong năm 2026 nên thiết kế phần trình bày theo IFRS 18 ngay, để không phải dựng lại sau một năm.

Còn bao nhiêu chuẩn mực IAS đang hiệu lực?

Hiện còn 24 IAS đang hiệu lực cùng với các chuẩn mực IFRS. Con số này thay đổi khi IASB thay thế các chuẩn mực cũ.

Áp dụng IFRS rồi có còn phải lập báo cáo theo VAS không?

Có. Nghĩa vụ báo cáo trong nước vẫn theo chế độ kế toán Việt Nam. Nên cần hệ thống lưu được dữ liệu cho cả hai cách trình bày.

Chi phí lớn nhất khi chuyển đổi IFRS là gì?

Thường là năng lực nhân sự, không phải phần mềm. Và một khoản hay bị bỏ qua là khối lượng thuyết minh lớn hơn nhiều, đây là chi phí lặp lại mỗi kỳ.

Chuyển sang IFRS có làm tỷ lệ nợ tăng không?

Có thể, vì theo IFRS phần lớn hợp đồng thuê làm tăng cả tài sản và nợ phải trả. Doanh nghiệp thuê nhiều mặt bằng hoặc thiết bị nên lường trước, đặc biệt nếu hợp đồng vay có điều khoản về tỷ số tài chính.

Thông tư 99/2025 có liên quan tới IFRS không?

Có một dấu hiệu hội tụ cụ thể: thông tư này đổi tên “Bảng cân đối kế toán” thành “Báo cáo tình hình tài chính”, trùng với cách gọi của IFRS, kèm thay đổi về kết cấu.

Tổng kết

Bốn điều quyết định:

Nếu bắt đầu chuyển đổi trong 2026, thiết kế phần trình bày theo IFRS 18. Chuẩn mực này thay IAS 1 từ 01/01/2027, nên dựng theo IAS 1 lúc này là làm hai lần.

Doanh nghiệp vừa và nhỏ chưa cần quan tâm IFRS. Thông tư 133/2016 vẫn là chế độ kế toán áp dụng.

Lường trước tác động của chuẩn mực về thuê tài sản. Tỷ lệ nợ tăng dù hoạt động không đổi, và điều này có thể ảnh hưởng tới điều khoản trong hợp đồng vay.

Dùng một nguồn dữ liệu, hai cách trình bày. Lập hai bộ sổ riêng thì hai bên sẽ lệch nhau.

Nội dung mang tính tham khảo và không thay thế tư vấn chuyên môn cho dự án chuyển đổi cụ thể. Khi áp dụng cần đối chiếu Quyết định 345/QĐ-BTC, các chuẩn mực IFRS hiện hành, và Thông tư 99/2025/TT-BTC hoặc Thông tư 133/2016/TT-BTC.

Quản trị mở rộng

Dịch vụ

Sản phẩm đóng gói

Sản phẩm phân phối

Khách hàng tiêu biểu