Lương gross và net: Phân biệt và cách tính chuẩn 2026

Chuyển lương gross sang net là phép trừ đơn giản. Chuyển ngược lại từ net sang gross mới là chỗ khó, vì thuế phụ thuộc vào gross mà gross lại là thứ đang cần tìm.

Bài viết giải thích lương gross và net khác nhau thế nào, cách tính cả hai chiều theo biểu thuế áp dụng từ năm 2026, và cung cấp bảng quy đổi để tính net sang gross chỉ trong một bước.

Lương Gross là gì?

Lương gross là tổng thu nhập trước khi trừ các khoản bảo hiểm bắt buộc và thuế thu nhập cá nhân. Đây là con số ghi trên hợp đồng lao động trong phần lớn trường hợp.

Lương gross gồm:

Thành phần	Có tính vào gross không
Lương cơ bản theo hợp đồng	Có
Phụ cấp chức vụ, trách nhiệm	Có
Phụ cấp thâm niên	Có
Phụ cấp ăn trưa, xăng xe, điện thoại	Có, nhưng một phần có thể được miễn thuế theo quy định
Tiền làm thêm giờ	Có, phần chênh lệch so với giờ làm bình thường có thể được miễn thuế
Thưởng theo kết quả công việc	Có, tính vào kỳ chi trả
Tiền ăn ca	Có, phần vượt mức quy định mới chịu thuế

Lương Net là gì?

Lương net là số tiền người lao động thực nhận sau khi đã trừ bảo hiểm bắt buộc và thuế thu nhập cá nhân.

Khi doanh nghiệp thỏa thuận trả lương net, doanh nghiệp chịu trách nhiệm nộp thay phần bảo hiểm và thuế, và số tiền chuyển vào tài khoản người lao động luôn đúng bằng con số đã cam kết.

Phân biệt lương Gross và Net

Tiêu chí	Lương Gross	Lương Net
Bản chất	Tổng thu nhập trước khấu trừ	Số tiền thực nhận
Ghi trên hợp đồng	Phổ biến hơn	Ít phổ biến hơn
Ai chịu rủi ro khi chính sách thuế đổi	Người lao động	Doanh nghiệp
Người lao động biết trước số thực nhận	Phải tự tính	Biết ngay
Cơ sở đóng bảo hiểm	Rõ ràng, tính trực tiếp trên gross	Phải quy đổi ngược để xác định
Khi tăng số người phụ thuộc	Người lao động được lợi, net tăng	Doanh nghiệp được lợi, chi phí giảm

Lời khuyên cho người lao động: nên thỏa thuận theo lương gross. Lý do là mức đóng bảo hiểm được tính trên gross, ảnh hưởng trực tiếp đến quyền lợi hưu trí và thai sản sau này. Ngoài ra khi đăng ký thêm người phụ thuộc, phần thuế giảm đi thuộc về người lao động chứ không phải doanh nghiệp

Các khoản khấu trừ từ lương Gross

1. Bảo hiểm bắt buộc

Loại bảo hiểm	Người lao động đóng	Doanh nghiệp đóng
Bảo hiểm xã hội	8%	17,5%
Bảo hiểm y tế	1,5%	3%
Bảo hiểm thất nghiệp	1%	1%
Tổng	10,5%	21,5%

Mức trần đóng bảo hiểm là điểm mà nhiều bài viết bỏ qua nhưng ảnh hưởng lớn với lương cao:

Loại	Mức trần
Bảo hiểm xã hội và bảo hiểm y tế	20 lần mức tham chiếu
Bảo hiểm thất nghiệp	20 lần mức lương tối thiểu vùng nơi doanh nghiệp hoạt động

Luật Bảo hiểm xã hội 2024 đã thay khái niệm lương cơ sở bằng mức tham chiếu khi xác định mức trần và mức sàn. Doanh nghiệp cần đối chiếu mức tham chiếu và mức lương tối thiểu vùng đang áp dụng tại thời điểm tính.

Hệ quả: với lương gross vượt mức trần, số tiền bảo hiểm không còn tăng theo lương nữa. Công thức lấy 10,5% nhân toàn bộ gross sẽ cho kết quả sai. Phải tính bảo hiểm trên phần lương tối đa bằng mức trần.

2. Giảm trừ gia cảnh

Áp dụng từ kỳ tính thuế năm 2026:

Đối tượng	Mức giảm trừ mỗi tháng
Bản thân người nộp thuế	15,5 triệu đồng
Mỗi người phụ thuộc	6,2 triệu đồng

3. Thuế thu nhập cá nhân

Biểu thuế lũy tiến từng phần giảm từ 7 bậc xuống 5 bậc, áp dụng từ kỳ tính thuế 2026:

Bậc	Thu nhập tính thuế mỗi tháng	Thuế suất	Số thuế lũy kế tối đa của bậc
1	Đến 10 triệu đồng	5%	0,5 triệu
2	Trên 10 đến 30 triệu đồng	10%	2,5 triệu
3	Trên 30 đến 60 triệu đồng	20%	8,5 triệu
4	Trên 60 đến 100 triệu đồng	30%	20,5 triệu
5	Trên 100 triệu đồng	35%

Công thức rút gọn cho từng bậc (đơn vị triệu đồng, TNTT là thu nhập tính thuế):

Bậc	Công thức tính thuế
1	Thuế = 5% × TNTT
2	Thuế = 10% × TNTT − 0,5
3	Thuế = 20% × TNTT − 3,5
4	Thuế = 30% × TNTT − 9,5
5	Thuế = 35% × TNTT − 14,5

Cách tính lương Gross sang Net

Quy trình bốn bước:

Bước 1: Bảo hiểm bắt buộc = 10,5% × Lương gross (tối đa bằng 10,5% của mức trần)

Bước 2: Thu nhập tính thuế = Lương gross − Bảo hiểm − Giảm trừ gia cảnh

Bước 3: Thuế thu nhập cá nhân = áp dụng công thức rút gọn theo bậc

Bước 4: Lương net = Lương gross − Bảo hiểm − Thuế

Ví dụ 1: Lương gross 30 triệu, không có người phụ thuộc

Bước	Tính toán	Kết quả
Bảo hiểm bắt buộc	30 × 10,5%	3,15 triệu
Thu nhập trước giảm trừ	30 − 3,15	26,85 triệu
Giảm trừ bản thân		15,5 triệu
Thu nhập tính thuế	26,85 − 15,5	11,35 triệu
Xác định bậc	11,35 nằm ở bậc 2
Thuế thu nhập cá nhân	10% × 11,35 − 0,5	0,635 triệu
Lương net	30 − 3,15 − 0,635	26,215 triệu

Ví dụ 2: Lương gross 30 triệu, có 2 người phụ thuộc

Bước	Tính toán	Kết quả
Bảo hiểm bắt buộc	30 × 10,5%	3,15 triệu
Tổng giảm trừ	15,5 + 2 × 6,2	27,9 triệu
Thu nhập tính thuế	26,85 − 27,9	Âm, tính bằng 0
Thuế thu nhập cá nhân		0
Lương net	30 − 3,15	26,85 triệu

Chỉ cần đăng ký 2 người phụ thuộc, người lao động nhận thêm 635 nghìn đồng mỗi tháng.

Cách tính lương Net sang Gross

Đây là phép tính khó hơn vì thuế phụ thuộc vào gross, mà gross lại là ẩn số cần tìm. Nhiều người giải bằng cách thử dần, nhưng có cách tính một lần bằng bảng quy đổi.

Bảng quy đổi cho biểu thuế 5 bậc

Đặt TNQĐ là thu nhập làm căn cứ quy đổi, tính bằng lương net trừ đi tổng giảm trừ gia cảnh. Bảng dưới đây cho phép suy ra thu nhập tính thuế từ TNQĐ.

TNQĐ (triệu đồng mỗi tháng)	Công thức tính thu nhập tính thuế
Đến 9,5	TNTT = TNQĐ ÷ 0,95
Trên 9,5 đến 27,5	TNTT = (TNQĐ − 0,5) ÷ 0,90
Trên 27,5 đến 51,5	TNTT = (TNQĐ − 3,5) ÷ 0,80
Trên 51,5 đến 79,5	TNTT = (TNQĐ − 9,5) ÷ 0,70
Trên 79,5	TNTT = (TNQĐ − 14,5) ÷ 0,65

Bảng này được dựng riêng cho biểu thuế 5 bậc áp dụng từ kỳ tính thuế 2026. Các bảng quy đổi lưu hành trước đây dựa trên biểu 7 bậc nên không còn dùng được.

Quy trình năm bước

Bước 1: TNQĐ = Lương net − Tổng giảm trừ gia cảnh

Bước 2: Tra bảng trên để tìm công thức phù hợp, tính ra thu nhập tính thuế

Bước 3: Tính thuế thu nhập cá nhân theo công thức rút gọn của bậc tương ứng

Bước 4: Thu nhập sau bảo hiểm = Thu nhập tính thuế + Tổng giảm trừ gia cảnh

Bước 5: Lương gross = Thu nhập sau bảo hiểm ÷ (1 − 10,5%) = Thu nhập sau bảo hiểm ÷ 0,895

Ví dụ 3: Lương net 30 triệu, không có người phụ thuộc

Bước	Tính toán	Kết quả
1. Thu nhập làm căn cứ quy đổi	30 − 15,5	14,5 triệu
2. Tra bảng	14,5 nằm trong khoảng trên 9,5 đến 27,5	Dùng công thức bậc 2
Thu nhập tính thuế	(14,5 − 0,5) ÷ 0,90	15,556 triệu
3. Thuế thu nhập cá nhân	10% × 15,556 − 0,5	1,056 triệu
4. Thu nhập sau bảo hiểm	15,556 + 15,5	31,056 triệu
5. Lương gross	31,056 ÷ 0,895	34,699 triệu

Kiểm tra ngược lại:

Bước	Tính toán	Kết quả
Bảo hiểm	34,699 × 10,5%	3,643 triệu
Thu nhập tính thuế	34,699 − 3,643 − 15,5	15,556 triệu
Thuế	10% × 15,556 − 0,5	1,056 triệu
Lương net	34,699 − 3,643 − 1,056	30,000 triệu

Khớp đúng con số ban đầu.

Ví dụ 4: Lương net 50 triệu, có 1 người phụ thuộc

Bước	Tính toán	Kết quả
Tổng giảm trừ	15,5 + 6,2	21,7 triệu
1. Thu nhập làm căn cứ quy đổi	50 − 21,7	28,3 triệu
2. Tra bảng	28,3 nằm trong khoảng trên 27,5 đến 51,5	Dùng công thức bậc 3
Thu nhập tính thuế	(28,3 − 3,5) ÷ 0,80	31,0 triệu
3. Thuế thu nhập cá nhân	20% × 31,0 − 3,5	2,7 triệu
4. Thu nhập sau bảo hiểm	31,0 + 21,7	52,7 triệu
5. Lương gross	52,7 ÷ 0,895	58,883 triệu

Lưu ý: ở mức lương này cần kiểm tra xem gross đã vượt mức trần đóng bảo hiểm xã hội chưa. Nếu vượt, bước 5 phải thay bằng cách cộng trực tiếp số tiền bảo hiểm tính trên mức trần.

Bảng tham khảo thu nhập thực nhận

Giả định không có người phụ thuộc, lương gross chưa vượt mức trần đóng bảo hiểm.

Lương gross	Bảo hiểm 10,5%	Thu nhập tính thuế	Thuế TNCN	Lương net	Tỷ lệ thực nhận
15 triệu	1,575	0	0	13,425	89,5%
20 triệu	2,100	2,400	0,120	17,780	88,9%
25 triệu	2,625	6,875	0,344	22,031	88,1%
30 triệu	3,150	11,350	0,635	26,215	87,4%
40 triệu	4,200	20,300	1,530	34,270	85,7%
50 triệu	5,250	29,250	2,425	42,325	84,7%
70 triệu	7,350	47,150	5,930	56,720	81,0%

Bảng cho thấy tỷ lệ thực nhận giảm dần khi lương tăng, do thuế lũy tiến. Đây là con số hữu ích khi đàm phán lương hoặc khi doanh nghiệp lập ngân sách quỹ lương.

Với lương từ khoảng 47 triệu trở lên, cần kiểm tra mức trần đóng bảo hiểm xã hội vì phần bảo hiểm sẽ không còn tăng theo lương.

Chi phí thực tế của doanh nghiệp

Doanh nghiệp thường chỉ nhìn con số lương gross, nhưng chi phí thật cao hơn.

Khoản mục	Tỷ lệ trên lương	Với lương gross 30 triệu
Lương gross	100%	30,000 triệu
Bảo hiểm phần doanh nghiệp đóng	21,5%	6,450 triệu
Tổng chi phí nhân sự	121,5%	36,450 triệu
Người lao động thực nhận		26,215 triệu

Khoảng cách giữa 36,45 triệu doanh nghiệp bỏ ra và 26,215 triệu người lao động nhận được là 10,235 triệu, tương đương 28% tổng chi phí. Đây là con số cần biết khi lập ngân sách quỹ lương và khi tính chi phí nhân công vào giá thành.

Cách hạch toán các khoản trích theo lương có trong bài tổng hợp các nghiệp vụ kế toán cơ bản.

Những lưu ý khi tính lương

Phụ cấp có tính vào lương gross không?

Phần lớn phụ cấp tính vào gross và chịu thuế. Một số khoản được miễn thuế trong hạn mức theo quy định, ví dụ tiền ăn ca, phụ cấp trang phục, công tác phí. Cần đối chiếu quy định hiện hành cho từng loại phụ cấp.

Riêng về cơ sở đóng bảo hiểm, không phải mọi khoản phụ cấp đều tính vào tiền lương làm căn cứ đóng bảo hiểm xã hội. Doanh nghiệp cần phân biệt rõ hai khái niệm này.

Thưởng có tính vào gross không?

Có, và tính vào kỳ chi trả. Tháng có thưởng lớn sẽ đẩy thu nhập tính thuế lên bậc cao hơn, dẫn đến số thuế tháng đó tăng mạnh. Đến cuối năm khi quyết toán, phần nộp thừa được hoàn lại.

Tiền làm thêm giờ tính thế nào?

Phần tiền làm thêm giờ tương ứng với mức trả cho giờ làm việc bình thường vẫn chịu thuế. Phần chênh lệch cao hơn được miễn thuế theo quy định. Ví dụ làm thêm ngày thường trả 150% thì phần 50% vượt trội được miễn.

Thuế ảnh hưởng thế nào đến quyết định nhận việc?

Khi so sánh hai lời mời làm việc, cần quy về cùng một chuẩn. So một mức gross với một mức net là so sai đối tượng. Dùng bảng quy đổi trong bài để đưa cả hai về gross rồi mới so.

Tính lương tự động trên hệ thống

Với doanh nghiệp vài chục nhân sự trở lên, tính lương bằng bảng tính gặp ba vấn đề: công thức thuế lũy tiến dễ sai khi cập nhật biểu thuế mới, phải cập nhật thủ công khi có thay đổi người phụ thuộc, và không kiểm tra tự động được mức trần bảo hiểm.

Phân hệ quản lý nhân sự của Arito xử lý phần này:

• Cập nhật biểu thuế thu nhập cá nhân 5 bậc và mức giảm trừ gia cảnh áp dụng từ kỳ tính thuế 2026
• Tính được cả hai chiều, hỗ trợ hợp đồng theo lương gross và hợp đồng theo lương net
• Tự động áp mức trần đóng bảo hiểm xã hội và bảo hiểm thất nghiệp
• Quản lý hồ sơ người phụ thuộc, tự áp dụng giảm trừ từ tháng đủ điều kiện
• Tính lũy kế thu nhập trong năm phục vụ quyết toán thuế
• Chi phí lương sinh bút toán tự động sang phân hệ tài chính kế toán, với doanh nghiệp sản xuất thì chảy vào chi phí sản xuất và giá thành

Nội dung về hệ thống nhân sự nói chung có trong bài hệ thống thông tin nhân sự là gì. Đăng ký demo để chạy thử trên bảng lương thật của bạn.

Câu hỏi thường gặp

Lương gross và net khác nhau thế nào?

Lương gross là tổng thu nhập trước khi trừ bảo hiểm bắt buộc và thuế thu nhập cá nhân. Lương net là số tiền thực nhận sau khi đã trừ hai khoản đó.

Nên nhận lương gross hay net?

Người lao động nên chọn lương gross, vì mức đóng bảo hiểm tính trên gross ảnh hưởng đến quyền lợi hưu trí và thai sản, đồng thời phần thuế giảm khi đăng ký thêm người phụ thuộc sẽ thuộc về người lao động.

Cách tính lương net sang gross như thế nào?

Lấy lương net trừ tổng giảm trừ gia cảnh để ra thu nhập làm căn cứ quy đổi, tra bảng quy đổi để tìm thu nhập tính thuế, tính thuế theo công thức rút gọn, cộng lại giảm trừ rồi chia cho 0,895. Chi tiết và ví dụ có trong phần trên.

Người lao động đóng bao nhiêu phần trăm bảo hiểm?

10,5% lương tháng làm căn cứ đóng, gồm 8% bảo hiểm xã hội, 1,5% bảo hiểm y tế và 1% bảo hiểm thất nghiệp. Doanh nghiệp đóng thêm 21,5%.

Biểu thuế thu nhập cá nhân năm 2026 có gì mới?

Giảm từ 7 bậc xuống 5 bậc, nới rộng khoảng cách giữa các bậc, đồng thời nâng mức giảm trừ gia cảnh lên 15,5 triệu đồng cho bản thân và 6,2 triệu đồng cho mỗi người phụ thuộc, áp dụng từ kỳ tính thuế 2026.

Lương bao nhiêu thì bắt đầu phải nộp thuế thu nhập cá nhân?

Với người không có người phụ thuộc, thu nhập tính thuế bắt đầu phát sinh khi lương gross vượt khoảng 17,3 triệu đồng mỗi tháng. Có một người phụ thuộc thì ngưỡng này nâng lên khoảng 24,3 triệu đồng.

Vì sao tháng có thưởng lại bị trừ thuế nhiều hơn?

Vì thuế tính theo tháng trên thu nhập thực nhận trong tháng đó, thưởng lớn đẩy thu nhập tính thuế lên bậc cao hơn. Phần nộp thừa sẽ được hoàn lại khi quyết toán thuế cuối năm.

Lương cao thì có phải đóng bảo hiểm trên toàn bộ không?

Không. Tiền lương làm căn cứ đóng bảo hiểm xã hội và bảo hiểm y tế có mức trần bằng 20 lần mức tham chiếu, bảo hiểm thất nghiệp có mức trần bằng 20 lần lương tối thiểu vùng. Phần lương vượt trần không phải đóng thêm.

Tổng kết

Tính gross sang net là phép trừ theo bốn bước. Tính net sang gross khó hơn vì thuế phụ thuộc vào ẩn số cần tìm, nhưng không cần thử dần: dùng bảng quy đổi trong bài là ra kết quả trong một lần tính.

Điểm cần lưu ý nhất trong năm 2026: biểu thuế đã đổi từ 7 bậc xuống 5 bậc và mức giảm trừ gia cảnh đã nâng lên. Mọi bảng quy đổi và file Excel tính lương dựng theo biểu cũ đều cho kết quả sai và cần được rà lại.

Với lương từ khoảng 47 triệu trở lên, nhớ kiểm tra mức trần đóng bảo hiểm trước khi áp công thức 10,5%.

Nội dung mang tính tham khảo, doanh nghiệp cần đối chiếu mức tham chiếu và mức lương tối thiểu vùng đang áp dụng tại thời điểm tính lương. Cần tư vấn giải pháp tính lương tự động, liên hệ với Arito.