MRP là gì? Ba đầu vào, cách tính nhu cầu vật tư và ví dụ nổ BOM

MRP không phải phần mềm. Đó là hai phép tính: trừ đi những gì đã có, và lùi lại theo thời gian mua hàng.

Bài viết đi qua ba đầu vào, ví dụ nổ định mức vật tư bằng số, và điều kiện để MRP chạy đúng.

MRP là gì?

MRP là viết tắt của Material Requirements Planning, hoạch định nhu cầu vật tư. Đây là phương pháp tính ra cần mua hoặc sản xuất vật tư gì, số lượng bao nhiêu, và đặt hàng vào lúc nào để đủ vật tư cho kế hoạch sản xuất.

Vấn đề MRP giải quyết: biết cần sản xuất 3.600 sản phẩm vào tháng 3 là một việc. Biết phải đặt mua bao nhiêu kg thép vào tuần nào để kịp là việc khác, và đó là việc MRP làm.

Ba đầu vào

Đầu vào	Là gì	Lấy từ đâu
1. Kế hoạch sản xuất chính	Sản xuất sản phẩm gì, bao nhiêu, khi nào	Bộ phận kế hoạch
2. Định mức vật tư, gọi là BOM	Một sản phẩm cần những vật tư gì, mỗi loại bao nhiêu	Bộ phận kỹ thuật
3. Tình trạng tồn kho	Tồn kho hiện có, lượng đang đặt về, lượng đã giữ cho đơn khác	Kho và mua hàng

Thiếu bất kỳ đầu vào nào thì MRP không chạy được. Và đầu vào nào sai thì kết quả sai theo, xem mục điều kiện bên dưới.

Về đầu vào thứ nhất, xem bài kế hoạch sản xuất là gì.

Định mức vật tư là gì

Định mức vật tư, thường gọi là BOM, là danh sách cấu thành một sản phẩm.

Ví dụ BOM của sản phẩm A:

Cấu thành	Số lượng cho một sản phẩm A
Chi tiết B	2 cái
Chi tiết C	1 cái

BOM có thể có nhiều tầng: chi tiết B lại được làm từ vật tư khác. Khi đó MRP tính lần lượt từ tầng trên xuống tầng dưới, gọi là nổ BOM.

Độ chính xác của BOM quyết định độ chính xác của toàn bộ MRP. BOM sai một số lượng thì mọi kỳ đặt hàng sau đó đều sai.

Ví dụ tính nhu cầu vật tư

Phần này là phần lõi và bài dạng này hay thiếu.

Dữ liệu

Kế hoạch sản xuất: 3.600 sản phẩm A, cần hoàn thành tuần 12.

BOM: một sản phẩm A cần 2 chi tiết B và 1 chi tiết C.

Tồn kho và thời gian mua:

Vật tư	Tồn kho hiện có	Đang đặt về	Thời gian mua hàng
Chi tiết B	1.200	800	3 tuần
Chi tiết C	600	0	1 tuần

Bước 1: tính nhu cầu gộp

Nhu cầu gộp là số lượng cần dùng, chưa trừ gì.

Vật tư	Cách tính	Nhu cầu gộp
Chi tiết B	3.600 nhân 2	7.200
Chi tiết C	3.600 nhân 1	3.600

Bước 2: tính nhu cầu thuần

Nhu cầu thuần = Nhu cầu gộp − Tồn kho hiện có − Lượng đang đặt về

Vật tư	Nhu cầu gộp	Tồn kho	Đang đặt về	Nhu cầu thuần
Chi tiết B	7.200	1.200	800	5.200
Chi tiết C	3.600	600	0	3.000

Kiểm tra: 7.200 trừ 1.200 trừ 800 bằng 5.200. 3.600 trừ 600 trừ 0 bằng 3.000. Khớp.

Đây là con số thực sự phải mua. Đặt mua 7.200 chi tiết B là mua thừa 2.000, tương ứng tiền nằm trong kho không cần thiết.

Bước 3: lùi thời gian đặt hàng

Thời điểm đặt hàng = Thời điểm cần dùng − Thời gian mua hàng

Vật tư	Cần dùng	Thời gian mua	Phải đặt hàng ở
Chi tiết B	Tuần 12	3 tuần	Tuần 9
Chi tiết C	Tuần 12	1 tuần	Tuần 11

Kiểm tra: tuần 12 trừ 3 tuần bằng tuần 9. Tuần 12 trừ 1 tuần bằng tuần 11. Khớp.

Kết quả MRP

Vật tư	Số lượng cần đặt	Đặt hàng vào tuần
Chi tiết B	5.200	Tuần 9
Chi tiết C	3.000	Tuần 11

Hai điều kết quả này nói ra:

Chi tiết B phải đặt trước chi tiết C ba tuần, dù cả hai đều cần vào tuần 12. Lý do là thời gian mua hàng khác nhau. Đặt cùng lúc thì chi tiết B sẽ về muộn.

Nếu hôm nay đã là tuần 10 thì đã muộn để đặt chi tiết B. Đây là loại thông tin MRP cho biết sớm, còn làm thủ công thì thường phát hiện khi đã trễ.

Nếu BOM có nhiều tầng

Giả sử chi tiết B lại cần 3 kg thép cho mỗi cái.

Nhu cầu gộp thép: 5.200 nhân 3 bằng 15.600 kg.

Sau đó trừ tồn kho thép và lượng đang đặt về để ra nhu cầu thuần, rồi lùi tiếp theo thời gian mua thép.

Đây là lý do gọi là nổ BOM: tính lần lượt từ tầng trên xuống, và nhu cầu thuần của tầng trên thành nhu cầu gộp của tầng dưới.

Với BOM nhiều tầng và nhiều sản phẩm, khối lượng tính tăng rất nhanh. Đó là lý do MRP cần hệ thống, không làm được bằng bảng tính khi quy mô lớn.

Ba điều kiện để MRP chạy đúng

Đây là phần quan trọng nhất và bài dạng này hay bỏ. MRP là hệ thống hoàn toàn phụ thuộc độ chính xác dữ liệu.

Điều kiện	Nếu sai thì sao
1. BOM chính xác	Sai số lượng cấu thành thì mọi kỳ đặt hàng đều sai. Đây là lỗi sai hệ thống, không phải sai một lần
2. Tồn kho chính xác	Tồn kho sổ sách cao hơn thực tế thì MRP đặt thiếu, và phát hiện khi đã vào sản xuất
3. Thời gian mua hàng đúng thực tế	Ghi 3 tuần mà thực tế 5 tuần thì vật tư về muộn dù MRP tính đúng

Điều kiện 2 là điều kiện hay không đạt nhất. MRP trừ đi tồn kho theo sổ sách. Nếu kho thực tế ít hơn sổ sách thì MRP đặt thiếu và không ai biết cho đến lúc sản xuất.

Đây là lý do độ chính xác tồn kho phải đạt mức cao trước khi triển khai MRP. Kho chưa kiểm kê chuẩn thì MRP chỉ làm sai nhanh hơn.

Điều kiện 3 hay bị đặt theo cam kết của nhà cung cấp thay vì theo thời gian giao hàng thực tế. Nên đo thời gian giao thực tế và cập nhật lại định kỳ.

MRP, MRP II và ERP khác nhau thế nào

	MRP	MRP II	ERP
Phạm vi	Hoạch định nhu cầu vật tư	MRP cộng năng lực sản xuất, nhân lực, tài chính sản xuất	Toàn doanh nghiệp
Trả lời câu	Mua vật tư gì, bao nhiêu, khi nào	Có làm được không, bằng nguồn lực nào	Toàn bộ hoạt động nối với nhau
Gồm kế toán	Không	Một phần	Có
Gồm bán hàng, nhân sự	Không	Một phần	Có

Điểm khác biệt quan trọng giữa MRP và MRP II: MRP thuần túy chỉ tính nhu cầu vật tư và giả định năng lực sản xuất là vô hạn. Nếu kế hoạch sản xuất vượt năng lực thì MRP vẫn tính ra nhu cầu vật tư cho kế hoạch không chạy được đó.

MRP II thêm bước kiểm tra năng lực, nên phát hiện được vấn đề sớm hơn.

Với doanh nghiệp Việt Nam, phần lớn nhu cầu thực tế là phân hệ hoạch định vật tư trong một hệ thống ERP, không phải MRP chạy rời. Lý do là nhu cầu vật tư phải nối với mua hàng, kho và kế toán, nếu không thì vẫn phải nhập lại số liệu.

Xem thêm quy trình hoạch định nhu cầu vật tư MRP trong sản xuất.

MRP giải quyết được gì

Vấn đề trước khi có MRP	Sau khi có MRP
Đến lúc sản xuất mới phát hiện thiếu vật tư	Biết trước cần đặt hàng vào tuần nào
Đặt mua theo cảm tính, thường mua thừa cho an toàn	Đặt theo nhu cầu thuần, đã trừ tồn kho và lượng đang về
Không biết vật tư nào sắp thiếu	Danh sách vật tư cần đặt kèm thời điểm
Vật tư về không đồng bộ, có cái thừa có cái thiếu	Đặt theo thời gian mua của từng loại nên về đúng lúc

Giá trị lớn nhất không phải tiết kiệm tiền mua mà là giảm dừng sản xuất do thiếu vật tư, và giảm vốn nằm trong kho do mua thừa phòng xa.

Khi nào chưa cần MRP

Phần này để người đọc không mua sai thời điểm.

Tình huống	Đánh giá
BOM chưa được lập hoặc chưa chuẩn	Chưa nên triển khai. Lập BOM trước, đây là việc của bộ phận kỹ thuật
Tồn kho sổ sách lệch thực tế nhiều	Chưa nên triển khai. MRP sẽ đặt thiếu và không ai biết
Ít mặt hàng, BOM một tầng đơn giản, vật tư dễ mua	Chưa cần. Bảng tính là đủ
Sản xuất đơn giản, ít loại vật tư, nhà cung cấp gần	Chưa cần
Nhiều mặt hàng, BOM nhiều tầng	Nên cân nhắc
Vật tư có thời gian mua dài, đặc biệt là hàng nhập khẩu	Nên cân nhắc
Thường xuyên dừng sản xuất vì thiếu vật tư	Nên cân nhắc

Hai dòng đầu là hai lý do phổ biến nhất khiến dự án MRP thất bại. Cả hai đều phải làm trước và không tốn tiền phần mềm.

Năm lỗi thường gặp

Lỗi	Hậu quả
Đặt mua theo nhu cầu gộp thay vì nhu cầu thuần	Mua thừa, vốn nằm trong kho
Không trừ lượng đang đặt về	Đặt trùng, vật tư về gấp đôi
Đặt hàng tất cả cùng lúc thay vì lùi theo thời gian mua	Vật tư có thời gian mua dài sẽ về muộn
Dùng thời gian mua theo cam kết thay vì thực tế	Vật tư về muộn dù MRP tính đúng
Triển khai MRP khi tồn kho chưa chuẩn	MRP đặt thiếu, phát hiện khi đã vào sản xuất

Lỗi thứ hai hay xảy ra khi mua hàng và kho dùng hai hệ thống rời. Lượng đã đặt nằm ở hệ thống mua hàng, còn người lập nhu cầu chỉ xem tồn kho.

Hoạch định nhu cầu vật tư trên hệ thống Arito

MRP chỉ có ích khi nối được với mua hàng, kho và kế toán. Chạy rời thì vẫn phải nhập lại số liệu, và đó là nơi phát sinh sai sót.

Arito xử lý:

• Quản lý BOM nhiều tầng, có phiên bản và lưu vết khi thay đổi
• Tính nhu cầu thuần từ kế hoạch sản xuất, tự trừ tồn kho hiện có và lượng đang đặt về
• Lùi thời điểm đặt hàng theo thời gian mua của từng vật tư
• Từ nhu cầu vật tư sinh thẳng đề nghị mua hàng, không nhập lại
• Kiểm tra năng lực sản xuất cùng với nhu cầu vật tư
• Cảnh báo vật tư đã quá thời điểm cần đặt hàng
• Theo dõi thời gian giao hàng thực tế của nhà cung cấp để cập nhật lại tham số

Xem kế hoạch sản xuất là gì hoặc quản lý sản xuất là gì.

Câu hỏi thường gặp

MRP là gì?

MRP là hoạch định nhu cầu vật tư, phương pháp tính ra cần mua hoặc sản xuất vật tư gì, số lượng bao nhiêu, và đặt hàng vào lúc nào để đủ vật tư cho kế hoạch sản xuất.

MRP cần những đầu vào nào?

Ba đầu vào: kế hoạch sản xuất chính, định mức vật tư gọi là BOM, và tình trạng tồn kho gồm tồn hiện có cùng lượng đang đặt về.

Nhu cầu thuần tính thế nào?

Nhu cầu thuần bằng nhu cầu gộp trừ tồn kho hiện có trừ lượng đang đặt về. Đây là con số thực sự phải mua.

Nổ BOM là gì?

Là tính nhu cầu vật tư lần lượt từ tầng trên xuống tầng dưới của định mức vật tư. Nhu cầu thuần của tầng trên trở thành nhu cầu gộp của tầng dưới.

Xác định thời điểm đặt hàng thế nào?

Thời điểm đặt hàng bằng thời điểm cần dùng trừ thời gian mua hàng. Hai vật tư cùng cần một lúc nhưng thời gian mua khác nhau thì phải đặt vào hai thời điểm khác nhau.

MRP và MRP II khác nhau thế nào?

MRP chỉ tính nhu cầu vật tư và giả định năng lực sản xuất vô hạn. MRP II thêm kiểm tra năng lực sản xuất, nhân lực và tài chính sản xuất.

Khi nào chưa nên triển khai MRP?

Khi BOM chưa được lập hoặc chưa chuẩn, và khi tồn kho sổ sách còn lệch thực tế nhiều. Hai việc này phải làm trước và không tốn tiền phần mềm.

Tổng kết

Ba điều quyết định:

MRP quy về hai phép tính. Trừ đi những gì đã có để ra nhu cầu thuần, và lùi theo thời gian mua để ra thời điểm đặt hàng.

Đặt theo nhu cầu thuần, không theo nhu cầu gộp. Trong ví dụ ở bài, nhu cầu gộp 7.200 nhưng nhu cầu thuần chỉ 5.200.

Tồn kho phải chuẩn trước khi triển khai. MRP trừ theo sổ sách, nên kho lệch thực tế thì MRP đặt thiếu và không ai biết đến lúc vào sản xuất.

Nội dung mang tính tham khảo, số liệu trong ví dụ là giả định.

Bài viết liên quan

• Kế hoạch sản xuất là gì
• Quy trình hoạch định nhu cầu vật tư MRP trong sản xuất
• Quản lý sản xuất là gì
• Hệ thống MES là gì
• Điều hành sản xuất là gì