Bảng Cân Đối Kế Toán Là Gì? Kết Cấu Và Cách Đọc 2026

Từ 01/01/2026, tên gọi chính thức của báo cáo này là Báo cáo tình hình tài chính. Thông tư 99/2025/TT-BTC, hiệu lực từ 01/01/2026 thay Thông tư 200/2014/TT-BTC, đã đổi tên Bảng cân đối kế toán thành Báo cáo tình hình tài chính. Tên mới trùng cách gọi của chuẩn mực quốc tế, nơi báo cáo này được gọi là Statement of financial position.

Nội dung báo cáo không đổi: vẫn phản ánh tài sản và nguồn vốn tại một thời điểm. Nhưng doanh nghiệp nhỏ và vừa áp dụng Thông tư 133/2016/TT-BTC dùng mẫu khác, và Thông tư 133 không bị thay thế.

Bài này trình bày kết cấu báo cáo trên một bộ số liệu đầy đủ, mẫu biểu theo từng chế độ kế toán, nguyên tắc lập, và bảy tỷ số để đọc.

Bảng cân đối kế toán là gì

Là báo cáo phản ánh toàn bộ tài sản doanh nghiệp đang có và nguồn hình thành số tài sản đó, tại một thời điểm cụ thể, thường là ngày kết thúc kỳ kế toán.

Điểm phân biệt với hai báo cáo còn lại:

Báo cáo	Phản ánh điều gì	Tính chất thời gian
Báo cáo tình hình tài chính	Tài sản và nguồn vốn	Một thời điểm, như ảnh chụp
Báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh	Doanh thu, chi phí, lợi nhuận	Một khoảng thời gian
Báo cáo lưu chuyển tiền tệ	Tiền vào và tiền ra	Một khoảng thời gian

Nói cách khác, đây là báo cáo duy nhất trong bộ báo cáo tài chính trả lời câu hỏi “tại ngày 31/12 doanh nghiệp có gì và nợ ai bao nhiêu”, chứ không trả lời “trong năm làm được bao nhiêu”.

Kết cấu: tài sản và nguồn vốn

Báo cáo gồm hai phần có tổng số bằng nhau. Dưới đây là một báo cáo đầy đủ, đơn vị triệu đồng:

Phần A. Tài sản

Khoản mục	Số tiền
I. Tài sản ngắn hạn	1.350
Tiền và các khoản tương đương tiền	180
Phải thu khách hàng	470
Hàng tồn kho	600
Tài sản ngắn hạn khác	100
II. Tài sản dài hạn	1.800
Tài sản cố định	1.600
Đầu tư dài hạn	200
TỔNG TÀI SẢN	3.150

Phần B. Nguồn vốn

Khoản mục	Số tiền
I. Nợ phải trả	1.800
Nợ ngắn hạn	1.200
Phải trả người bán	480
Người mua trả tiền trước	120
Thuế và các khoản phải nộp Nhà nước	90
Phải trả người lao động	110
Vay ngắn hạn	400
Nợ dài hạn	600
Vay dài hạn	600
II. Vốn chủ sở hữu	1.350
Vốn góp của chủ sở hữu	1.000
Lợi nhuận sau thuế chưa phân phối	350
TỔNG NGUỒN VỐN	3.150

Kiểm tra: tài sản ngắn hạn 180 + 470 + 600 + 100 = 1.350. Tài sản dài hạn 1.600 + 200 = 1.800. Tổng tài sản 1.350 + 1.800 = 3.150. Nợ ngắn hạn 480 + 120 + 90 + 110 + 400 = 1.200. Tổng nợ phải trả 1.200 + 600 = 1.800. Vốn chủ sở hữu 1.000 + 350 = 1.350. Tổng nguồn vốn 1.800 + 1.350 = 3.150. Hai bên bằng nhau. Khớp.

Cách đọc nhanh hai bên: bên trái cho biết tiền đang nằm ở đâu, bên phải cho biết tiền đó từ đâu mà có. Trong ví dụ trên, doanh nghiệp đang nắm 3.150 triệu đồng tài sản, trong đó 1.800 là tiền của người khác và 1.350 là tiền của chủ sở hữu.

Phương trình kế toán và vì sao hai bên luôn cân

Tài sản = Nợ phải trả + Vốn chủ sở hữu

Phương trình này luôn đúng không phải vì may mắn, mà vì hai bên mô tả cùng một lượng tiền từ hai góc nhìn. Mỗi đồng tài sản đều phải có nguồn, và nguồn chỉ có hai loại: đi vay hoặc của chủ sở hữu.

Mọi nghiệp vụ đều giữ phương trình cân:

Nghiệp vụ	Tác động
Vay ngân hàng 500 triệu	Tài sản tăng 500 ở tiền, nợ phải trả tăng 500
Mua hàng trả ngay 200 triệu	Tài sản tăng 200 ở hàng tồn kho, giảm 200 ở tiền, hai bên không đổi
Mua hàng công nợ 300 triệu	Tài sản tăng 300 ở hàng tồn kho, nợ phải trả tăng 300
Trả nợ người bán 150 triệu	Tài sản giảm 150 ở tiền, nợ phải trả giảm 150
Lãi trong kỳ 350 triệu	Tài sản tăng 350, vốn chủ sở hữu tăng 350 ở lợi nhuận chưa phân phối

Nếu hai bên không bằng nhau thì chắc chắn có lỗi, và lỗi thường nằm ở một trong bốn chỗ: bỏ sót một khoản mục khi tổng hợp, lấy số dư sai bên nợ hoặc bên có, chưa kết chuyển lợi nhuận trong kỳ, hoặc còn số dư trên tài khoản trung gian chưa được xử lý.

Mẫu biểu theo từng chế độ kế toán

Đây là phần quyết định bạn tải mẫu nào. Dùng sai chế độ kế toán thì mẫu không khớp với sổ.

Doanh nghiệp áp dụng	Chế độ kế toán	Mẫu báo cáo
Doanh nghiệp trước đây áp dụng Thông tư 200/2014	Thông tư 99/2025/TT-BTC, hiệu lực 01/01/2026	Báo cáo tình hình tài chính, Mẫu số B 01 – DN (người duyệt bài xác nhận số hiệu mẫu)
Doanh nghiệp nhỏ và vừa	Thông tư 133/2016/TT-BTC, không bị thay thế	B01a-DNN nếu đáp ứng giả định hoạt động liên tục, B01b-DNN nếu không đáp ứng

Ba điểm cần nhớ:

1. Thông tư 200/2014 đã hết hiệu lực từ 01/01/2026. Nhưng vẫn là căn cứ cho kỳ kế toán năm 2025 và các năm trước, nên báo cáo năm 2025 nộp trong năm 2026 vẫn lập theo Thông tư 200.
2. Thông tư 133/2016 vẫn có hiệu lực. Doanh nghiệp nhỏ và vừa không phải chuyển đổi gì trong năm 2026.
3. Thông tư 133 có hai mẫu riêng cho hai trường hợp hoạt động liên tục và không hoạt động liên tục, trong khi nhiều người chỉ biết một mẫu.

Chi tiết về việc thay thế văn bản xem tại thông tư 200 được thay thế bằng thông tư nào.

Nguyên tắc lập

Trường hợp đáp ứng giả định hoạt động liên tục

Đây là trường hợp thông thường. Doanh nghiệp được coi là sẽ tiếp tục hoạt động trong tương lai gần, nên tài sản được trình bày theo giá trị ghi sổ và được phân loại thành ngắn hạn, dài hạn.

Nguyên tắc chính:

• Tài sản và nợ phải trả phân loại theo ngắn hạn và dài hạn dựa trên kỳ hạn còn lại tại ngày kết thúc kỳ kế toán.
• Không được bù trừ tài sản với nợ phải trả, trừ khi có quy định cho phép. Phải thu của một khách và phải trả cho cùng khách đó vẫn trình bày riêng.
• Các khoản mục phải được trình bày theo đúng bản chất, không theo tên gọi của hợp đồng.
• Số liệu kỳ trước phải được trình bày để so sánh.

Trường hợp không đáp ứng giả định hoạt động liên tục

Khi doanh nghiệp đang trong quá trình giải thể, phá sản, hoặc có ý định ngừng hoạt động, cách lập thay đổi căn bản:

Content	Hoạt động liên tục	Không hoạt động liên tục
Phân loại ngắn hạn, dài hạn	Có	Không phân loại, vì mọi khoản đều sắp phải xử lý
Cơ sở đánh giá tài sản	Giá trị ghi sổ	Giá trị có thể thu hồi
Khấu hao, phân bổ	Tiếp tục	Dừng, chuyển sang đánh giá lại
Dự phòng	Theo quy định thông thường	Phải trích đủ cho mọi tổn thất dự kiến
Mẫu áp dụng với Thông tư 133	B01a-DNN	B01b-DNN

Việc xác định doanh nghiệp còn đáp ứng giả định hoạt động liên tục hay không là đánh giá của ban giám đốc và phải được trình bày trong thuyết minh báo cáo tài chính.

Phân loại ngắn hạn và dài hạn

Mốc phân loại là 12 tháng tính từ ngày kết thúc kỳ kế toán, dựa trên kỳ hạn còn lại chứ không dựa trên kỳ hạn ban đầu.

Khoản mục	Ngắn hạn	Dài hạn
Phải thu khách hàng	Thu hồi trong 12 tháng	Thu hồi sau 12 tháng
Vay	Phải trả trong 12 tháng	Phải trả sau 12 tháng
Ký quỹ, ký cược	Kỳ hạn còn lại từ 12 tháng trở xuống	Kỳ hạn còn lại trên 12 tháng

Điểm dễ sai nhất: khoản vay dài hạn đến hạn trả trong 12 tháng tới phải chuyển sang nợ ngắn hạn. Một khoản vay 5 năm sang năm thứ năm thì phần phải trả trong năm đó là nợ ngắn hạn, không còn là nợ dài hạn. Không chuyển thì tỷ số thanh toán hiện hành bị tính sai theo hướng tốt hơn thực tế.

Tương tự với tiền đặt cọc thuê mặt bằng dài hạn: hợp đồng 5 năm thì khoản đặt cọc là tài sản dài hạn, nhưng sang năm cuối phải chuyển sang ngắn hạn.

Cách đọc: ba bước và bảy tỷ số

Bước 1: Đọc cơ cấu tổng quan

Nhìn bốn con số trước khi nhìn chi tiết:

Con số	Ví dụ	Cho biết
Tổng tài sản	3.150	Quy mô doanh nghiệp
Tỷ trọng tài sản ngắn hạn	1.350 ÷ 3.150 = 42,9%	Mức độ linh hoạt của tài sản
Tỷ trọng nợ phải trả	1.800 ÷ 3.150 = 57,1%	Mức độ phụ thuộc vốn vay
Vốn lưu động ròng	1.350 − 1.200 = 150	Đệm thanh toán ngắn hạn

Kiểm tra: 1.350 ÷ 3.150 = 0,4286 tức 42,9%. 1.800 ÷ 3.150 = 0,5714 tức 57,1%. 1.350 − 1.200 = 150 triệu đồng. Khớp.

Vốn lưu động ròng 150 triệu trên tổng tài sản 3.150 triệu là mức đệm mỏng. Doanh nghiệp này đang dùng một phần nợ ngắn hạn để tài trợ tài sản dài hạn, là cơ cấu cần theo dõi.

Bước 2: Đọc chi tiết các khoản mục lớn

Ba khoản mục cần soi đầu tiên, vì đây là nơi tiền bị khóa:

Khoản mục	Ví dụ	Câu hỏi cần trả lời
Phải thu khách hàng	470	Tuổi nợ thế nào, có khoản quá hạn lớn nào, có cần trích dự phòng không
Hàng tồn kho	600	Có hàng chậm luân chuyển không, có hàng hết hạn hoặc lỗi thời không
Phải trả người bán	480	Có khoản nào đã quá hạn thanh toán, có mất chiết khấu thanh toán sớm không

Phải thu 470 cộng hàng tồn kho 600 bằng 1.070 triệu đồng, tức gần 34% tổng tài sản đang nằm ở hai khoản mục chưa thành tiền. Đây là con số giải thích vì sao doanh nghiệp có lãi mà vẫn thiếu tiền. Cách xử lý xem tại quản lý dòng tiền doanh nghiệp.

Bước 3: Tính bảy tỷ số

Với báo cáo trên, cùng doanh thu thuần 6.300 và lợi nhuận sau thuế 315 triệu đồng:

Tỷ số	Công thức	Kết quả	Nhận định
Thanh toán hiện hành	Tài sản ngắn hạn ÷ Nợ ngắn hạn = 1.350 ÷ 1.200	1,13	Trên 1 nhưng mỏng, chỉ đủ che nợ ngắn hạn
Thanh toán nhanh	(Tài sản ngắn hạn − Tồn kho) ÷ Nợ ngắn hạn = 750 ÷ 1.200	0,63	Dưới 1, phụ thuộc vào việc bán được hàng tồn kho
Vốn lưu động ròng	Tài sản ngắn hạn − Nợ ngắn hạn	150 triệu	Đệm mỏng
Hệ số nợ	Nợ phải trả ÷ Tổng tài sản = 1.800 ÷ 3.150	57,1%	Hơn một nửa tài sản hình thành từ nợ
Nợ trên vốn chủ sở hữu	Nợ phải trả ÷ Vốn chủ sở hữu = 1.800 ÷ 1.350	1,33	Mỗi đồng vốn chủ gánh 1,33 đồng nợ
ROA	Lợi nhuận sau thuế ÷ Tổng tài sản = 315 ÷ 3.150	10,0%	Mỗi đồng tài sản tạo 0,1 đồng lợi nhuận
ROE	Lợi nhuận sau thuế ÷ Vốn chủ sở hữu = 315 ÷ 1.350	23,3%	Cao hơn ROA vì có dùng đòn bẩy nợ

Kiểm tra: 1.350 ÷ 1.200 = 1,125, làm tròn 1,13. (1.350 − 600) ÷ 1.200 = 750 ÷ 1.200 = 0,625, làm tròn 0,63. 1.800 ÷ 3.150 = 0,5714 tức 57,1%. 1.800 ÷ 1.350 = 1,3333, làm tròn 1,33. 315 ÷ 3.150 = 0,1000 tức 10,0%. 315 ÷ 1.350 = 0,2333 tức 23,3%. Khớp.

Quan hệ giữa ROA và ROE là chỗ đọc được tác dụng của đòn bẩy. ROE 23,3% cao hơn ROA 10,0% vì doanh nghiệp dùng nợ để tài trợ tài sản. Đòn bẩy làm tăng ROE khi hoạt động có lãi, nhưng cũng làm lỗ nặng hơn khi hoạt động thua lỗ.

Ba lưu ý khi dùng tỷ số:

• So với chính mình theo thời gian, không so với một con số tuyệt đối. Hệ số nợ 57,1% có thể bình thường với doanh nghiệp thương mại và cao với doanh nghiệp dịch vụ.
• So với doanh nghiệp cùng ngành. Mỗi ngành có cơ cấu tài sản khác nhau.
• Tỷ số tính trên số liệu một thời điểm có hạn chế. Doanh nghiệp có thể trả bớt nợ ngắn hạn ngay trước ngày chốt sổ để tỷ số đẹp hơn. Nên xem cùng Báo cáo lưu chuyển tiền tệ.

Năm sai lầm thường gặp

Sai lầm	Hậu quả	Cách sửa
Không chuyển phần vay dài hạn đến hạn trong 12 tháng sang nợ ngắn hạn	Tỷ số thanh toán hiện hành tốt hơn thực tế	Soát lịch trả nợ, chuyển phần đến hạn tại mỗi ngày chốt sổ
Bù trừ phải thu với phải trả của cùng một đối tượng	Giảm cả tổng tài sản và tổng nợ, sai cơ cấu	Trình bày riêng, trừ khi có quy định cho phép bù trừ
Phân loại theo kỳ hạn ban đầu thay vì kỳ hạn còn lại	Sai nhóm ngắn hạn và dài hạn	Tính lại kỳ hạn còn lại tại ngày kết thúc kỳ kế toán
Dùng mẫu của Thông tư 99/2025 khi đang áp dụng Thông tư 133	Mẫu không khớp sổ, phải làm lại	Xác định chế độ kế toán trước khi chọn mẫu
Hai bên không cân nhưng điều chỉnh cho khớp mà không tìm nguyên nhân	Lỗi gốc vẫn còn, lặp lại kỳ sau	Soát bốn chỗ: bỏ sót khoản mục, sai bên số dư, chưa kết chuyển lợi nhuận, còn số dư tài khoản trung gian

Câu hỏi thường gặp

Bảng cân đối kế toán là gì?

Là báo cáo phản ánh toàn bộ tài sản và nguồn hình thành tài sản của doanh nghiệp tại một thời điểm. Từ 01/01/2026, tên gọi chính thức theo Thông tư 99/2025/TT-BTC là Báo cáo tình hình tài chính.

Từ năm 2026 còn gọi là bảng cân đối kế toán không?

Tên gọi chính thức trên mẫu biểu là Báo cáo tình hình tài chính. Tên cũ vẫn được dùng trong giao tiếp hằng ngày, nhưng tài liệu chính thức, mẫu biểu và thuyết minh nên dùng tên mới.

Doanh nghiệp nhỏ và vừa dùng mẫu nào?

Mẫu B01a-DNN theo Thông tư 133/2016/TT-BTC nếu đáp ứng giả định hoạt động liên tục, và mẫu B01b-DNN nếu không đáp ứng. Thông tư 133 không bị thay thế nên doanh nghiệp nhỏ và vừa không phải chuyển sang mẫu của Thông tư 99/2025.

Vì sao tổng tài sản luôn bằng tổng nguồn vốn?

Vì hai bên mô tả cùng một lượng tiền từ hai góc nhìn. Bên tài sản cho biết tiền đang nằm ở đâu, bên nguồn vốn cho biết tiền đó từ đâu mà có, và nguồn chỉ có hai loại là nợ phải trả hoặc vốn chủ sở hữu.

Hai bên không bằng nhau thì sai ở đâu?

Thường ở một trong bốn chỗ: bỏ sót khoản mục khi tổng hợp, lấy số dư sai bên nợ hoặc bên có, chưa kết chuyển lợi nhuận trong kỳ, hoặc còn số dư trên tài khoản trung gian chưa xử lý. Không điều chỉnh cho khớp trước khi tìm được nguyên nhân.

Phân loại ngắn hạn và dài hạn theo mốc nào?

Mốc 12 tháng tính từ ngày kết thúc kỳ kế toán, dựa trên kỳ hạn còn lại chứ không phải kỳ hạn ban đầu. Khoản vay dài hạn đến hạn trả trong 12 tháng tới phải chuyển sang nợ ngắn hạn.

Bảng cân đối kế toán khác báo cáo kết quả kinh doanh thế nào?

Báo cáo tình hình tài chính phản ánh một thời điểm, như ảnh chụp tại ngày chốt sổ. Báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh phản ánh một khoảng thời gian, cho biết trong kỳ doanh nghiệp làm được bao nhiêu.

Doanh nghiệp đang giải thể lập báo cáo thế nào?

Không phân loại ngắn hạn và dài hạn, đánh giá tài sản theo giá trị có thể thu hồi thay vì giá trị ghi sổ, dừng khấu hao và phân bổ, trích đủ dự phòng cho mọi tổn thất dự kiến. Doanh nghiệp áp dụng Thông tư 133 dùng mẫu B01b-DNN.

Báo cáo năm 2025 lập theo thông tư nào?

Theo Thông tư 200/2014, dù nộp trong năm 2026, vì Thông tư 99/2025 có hiệu lực từ 01/01/2026. Từ kỳ 2026 mới lập theo Thông tư 99/2025.

Tỷ số thanh toán hiện hành bao nhiêu là tốt?

Không có con số chung vì phụ thuộc ngành. Dưới 1 là dấu hiệu cần chú ý vì tài sản ngắn hạn không đủ che nợ ngắn hạn. Cách dùng đúng là so với chính doanh nghiệp theo thời gian và so với doanh nghiệp cùng ngành.

ROE cao hơn ROA có nghĩa gì?

Nghĩa là doanh nghiệp đang dùng đòn bẩy nợ. Trong ví dụ ở bài, ROE 23,3% so với ROA 10,0%. Đòn bẩy làm tăng ROE khi có lãi, nhưng cũng làm khuếch đại mức lỗ khi thua lỗ.

Có cần trình bày số liệu kỳ trước không?

Có. Số liệu kỳ trước phải được trình bày để so sánh. Đây cũng là lý do mọi thay đổi về cách phân loại hoặc phương pháp đều phải được nêu trong thuyết minh báo cáo tài chính.

Tổng kết

Bốn điều cần nhớ:

1. Tên gọi chính thức từ 01/01/2026 là Báo cáo tình hình tài chính. Thông tư 99/2025/TT-BTC đã đổi tên và Thông tư 200/2014 hết hiệu lực từ mốc đó, dù vẫn là căn cứ cho kỳ 2025 trở về trước.
2. Chọn đúng mẫu theo chế độ kế toán đang áp dụng. Doanh nghiệp nhỏ và vừa dùng B01a-DNN hoặc B01b-DNN theo Thông tư 133/2016, là thông tư không bị thay thế.
3. Phân loại theo kỳ hạn còn lại, không theo kỳ hạn ban đầu. Phần vay dài hạn đến hạn trong 12 tháng tới phải chuyển sang nợ ngắn hạn, nếu không tỷ số thanh toán hiện hành sẽ đẹp hơn thực tế.
4. Đọc bằng bảy tỷ số, không đọc bằng con số tuyệt đối. Và luôn soi ba khoản mục phải thu, hàng tồn kho, phải trả người bán, vì đó là nơi tiền bị khóa. Trong ví dụ ở bài, phải thu cộng tồn kho chiếm gần 34% tổng tài sản.

Bài viết tổng hợp quy định có hiệu lực tại thời điểm 01/11/2026, dùng để tham khảo. Số hiệu mẫu và chỉ tiêu cụ thể nên đối chiếu trực tiếp phụ lục ban hành kèm Thông tư 99/2025/TT-BTC hoặc Thông tư 133/2016/TT-BTC tùy chế độ kế toán đang áp dụng.

Bài viết liên quan

• Thông tư 200 được thay thế bằng thông tư nào
• Báo cáo tài chính là gì, gồm những gì và hạn nộp
• Quản lý dòng tiền doanh nghiệp
• Lợi nhuận sau thuế là gì
• Giá trị tài sản ròng là gì