Mua bán hóa đơn phạt bao nhiêu? Mức phạt và ngưỡng khởi tố

Doanh nghiệp bị vạ lây vì hóa đơn đầu vào thường không phải do cố ý mua bán hóa đơn. Họ mua hàng thật, nhận hóa đơn thật, rồi vài tháng sau nhà cung cấp bỏ trốn và hóa đơn bị coi là không hợp pháp.

Bài viết trình bày khung chế tài với hành vi mua bán và sử dụng hóa đơn bất hợp pháp, ngưỡng bị khởi tố, và cách doanh nghiệp tự bảo vệ.

Các văn bản đang điều chỉnh

Đây là phần cần nắm trước, vì nhiều bài viết đang lưu hành dẫn văn bản đã hết hiệu lực.

Content	Văn bản	Ghi chú
Xử phạt vi phạm hành chính về thuế, hóa đơn	Nghị định 125/2020/NĐ-CP	Đã sửa bởi NĐ 102/2021, NĐ 310/2025 (02/12/2025) và NĐ 291/2026 (21/7/2026)
Quy định về hóa đơn, chứng từ điện tử	Nghị định 254/2026/NĐ-CP	Hiệu lực 01/7/2026, thay NĐ 123/2020, Điều 1 NĐ 41/2022 và NĐ 70/2025
Hướng dẫn hóa đơn điện tử	Thông tư 91/2026/TT-BTC	Hiệu lực 01/7/2026, thay Thông tư 32/2025
Tội in, phát hành, mua bán trái phép hóa đơn	Bộ luật Hình sự 2015, sửa đổi 2017, Điều 203
Tội trốn thuế	Bộ luật Hình sự 2015, sửa đổi 2017, Điều 200
Trách nhiệm hình sự của pháp nhân thương mại	Bộ luật Hình sự 2015, sửa đổi 2017

Lưu ý quan trọng khi tra mức phạt: Nghị định 125/2020 đã qua ba lần sửa đổi. Phải tra bản hợp nhất mới nhất, không tra bản gốc năm 2020. Các bài viết trên mạng dẫn thẳng Nghị định 125/2020 mà không nhắc ba văn bản sửa đổi đều có rủi ro đưa con số cũ.

Thế nào là hóa đơn bất hợp pháp

Cần phân biệt hai nhóm hành vi, vì chế tài khác nhau hoàn toàn.

Nhóm hành vi	Bản chất	Hướng xử lý
Mua bán trái phép hóa đơn	Tạo lập, bán, mua hóa đơn không gắn với giao dịch thật	Có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự
Sử dụng hóa đơn không hợp pháp	Dùng hóa đơn không đủ điều kiện để kê khai, khấu trừ, hạch toán	Xử phạt hành chính, nặng hơn thì bị coi là trốn thuế

Các trường hợp thường bị coi là hóa đơn không hợp pháp hoặc sử dụng không hợp pháp hóa đơn gồm: hóa đơn giả, hóa đơn chưa có giá trị sử dụng hoặc đã hết giá trị sử dụng, hóa đơn của đơn vị đã ngừng hoạt động, hóa đơn ghi nội dung không đúng thực tế giao dịch, và hóa đơn khống không phát sinh giao dịch thật.

Nội dung cụ thể được quy định tại Nghị định 125/2020, cần đối chiếu bản hợp nhất sau ba lần sửa để lấy đúng câu chữ hiện hành.

Ba nhóm trách nhiệm

Bản cũ trộn ba nhóm này với nhau nên người đọc khó xác định mình thuộc nhóm nào.

Nhóm 1: Xử phạt vi phạm hành chính

Áp dụng với hành vi sử dụng hóa đơn không hợp pháp chưa đến mức truy cứu trách nhiệm hình sự.

Căn cứ: Nghị định 125/2020/NĐ-CP và các văn bản sửa đổi.

Hai điều khoản liên quan trực tiếp:

Điều	Content
Điều 28	Xử phạt hành vi sử dụng hóa đơn không hợp pháp, sử dụng không hợp pháp hóa đơn
Điều 17	Xử phạt hành vi trốn thuế, tính theo bội số tiền thuế trốn

Nguyên tắc chung về mức phạt: mức phạt tiền quy định tại Nghị định 125/2020 áp dụng với tổ chức. Cá nhân vi phạm cùng hành vi thì mức phạt bằng một nửa mức phạt với tổ chức. Cần kiểm tra nguyên tắc này còn giữ nguyên sau các lần sửa hay không.

Người duyệt bài cần điền: mức phạt cụ thể tại Điều 17 và Điều 28 theo bản hợp nhất Nghị định 125/2020 sau các sửa đổi tại Nghị định 102/2021, Nghị định 310/2025 và Nghị định 291/2026.

Điểm mới cần lưu ý: Nghị định 291/2026 bổ sung chế tài với hành vi không cung cấp, cung cấp không đầy đủ hoặc không đúng thời hạn thông tin phục vụ trao đổi thông tin thuế quốc tế theo yêu cầu của cơ quan thuế. Mức phạt nằm trong khoảng từ 10 triệu đến 100 triệu đồng tùy mức độ. Nội dung này chưa xuất hiện trong bất kỳ bài viết nào về chủ đề hóa đơn, và liên quan đến doanh nghiệp có giao dịch với bên nước ngoài.

Nhóm 2: Trách nhiệm hình sự của cá nhân

Căn cứ Điều 203 Bộ luật Hình sự 2015, sửa đổi bổ sung 2017, về tội in, phát hành, mua bán trái phép hóa đơn, chứng từ thu nộp ngân sách nhà nước.

Cấu trúc chế tài gồm hai khung, phân biệt theo số lượng hóa đơn và số tiền thu lợi bất chính, kèm hình phạt bổ sung là phạt tiền và cấm đảm nhiệm chức vụ, cấm hành nghề trong một thời hạn.

Ngoài ra, hành vi sử dụng hóa đơn không hợp pháp nhằm giảm số thuế phải nộp có thể bị xử lý về tội trốn thuế theo Điều 200.

Người duyệt bài cần điền: khung hình phạt, ngưỡng số lượng hóa đơn và ngưỡng tiền thu lợi bất chính tại Điều 203 và ngưỡng tiền thuế trốn tại Điều 200, theo bản Bộ luật Hình sự đang áp dụng.

Nhóm 3: Trách nhiệm hình sự của pháp nhân thương mại

Pháp nhân thương mại có thể phải chịu trách nhiệm hình sự với một số tội danh theo quy định của Bộ luật Hình sự, trong đó có tội trốn thuế.

Hình phạt với pháp nhân gồm phạt tiền, đình chỉ hoạt động có thời hạn, và trong trường hợp đặc biệt nghiêm trọng là đình chỉ hoạt động vĩnh viễn. Hình phạt bổ sung có thể gồm phạt tiền và cấm kinh doanh, cấm hoạt động trong một số lĩnh vực nhất định.

Người duyệt bài cần điền: mức phạt tiền và điều kiện áp dụng từng khung với pháp nhân thương mại.

Doanh nghiệp mua phải hóa đơn của công ty bỏ trốn

Đây là tình huống phổ biến nhất trên thực tế và bản cũ không tách riêng.

Tình huống: doanh nghiệp mua hàng thật, thanh toán thật, nhận hóa đơn thật. Sau đó cơ quan thuế thông báo nhà cung cấp đã ngừng hoạt động, bỏ trốn hoặc thuộc danh sách rủi ro. Hóa đơn bị đưa vào diện xem xét.

Hệ quả có thể gặp:

Hệ quả	Content
Không được khấu trừ thuế giá trị gia tăng đầu vào	Phải nộp lại phần đã khấu trừ
Không được tính vào chi phí được trừ	Tăng thu nhập chịu thuế thu nhập doanh nghiệp
Tiền chậm nộp	Tính trên số thuế phải nộp bổ sung
Xử phạt vi phạm hành chính	Tùy tính chất và mức độ
Rủi ro bị xem xét về hành vi trốn thuế	Khi có căn cứ cho rằng giao dịch không có thật

Yếu tố quyết định là chứng minh được giao dịch có thật. Doanh nghiệp giữ đủ hồ sơ chứng minh hàng hóa dịch vụ thực tế đã nhận, đã thanh toán, đã sử dụng vào hoạt động sản xuất kinh doanh sẽ ở vị thế khác hẳn so với doanh nghiệp chỉ có mỗi tờ hóa đơn.

Bộ hồ sơ nên giữ cho mỗi giao dịch:

• Hợp đồng hoặc đơn đặt hàng đã duyệt
• Phiếu giao hàng có ký nhận của hai bên
• Biên bản giao nhận, biên bản nghiệm thu với dịch vụ
• Phiếu nhập kho có chữ ký thủ kho
• Chứng từ thanh toán không dùng tiền mặt
• Hóa đơn điện tử và kết quả tra cứu tính hợp lệ tại thời điểm nhận
• Bằng chứng hàng hóa đã được sử dụng: xuất kho cho sản xuất, xuất bán cho khách

Chứng từ thanh toán không dùng tiền mặt đặc biệt quan trọng, vì đây là điều kiện để khấu trừ thuế giá trị gia tăng và tính chi phí được trừ. Cần đối chiếu ngưỡng giá trị áp dụng theo quy định thuế hiện hành.

Quy trình kiểm tra nhà cung cấp

Phòng ngừa rẻ hơn nhiều so với giải trình sau khi đã bị đưa vào diện kiểm tra.

Thời điểm	Việc kiểm tra
Trước khi ký hợp đồng lần đầu	Tra cứu tình trạng hoạt động và mã số thuế của nhà cung cấp trên cổng thông tin của cơ quan thuế
Trước khi ký hợp đồng lần đầu	Kiểm tra thông tin đăng ký doanh nghiệp, địa chỉ, người đại diện
Khi nhận mỗi hóa đơn	Tra cứu tính hợp lệ của hóa đơn, lưu lại kết quả tra cứu
Khi nhận mỗi hóa đơn	Đối chiếu ba chứng từ: đơn đặt hàng, phiếu nhập kho và hóa đơn
Định kỳ với nhà cung cấp lớn	Tra lại tình trạng hoạt động
Khi có dấu hiệu bất thường	Giá thấp bất thường, không có kho bãi, yêu cầu thanh toán vào tài khoản cá nhân

Dấu hiệu cần cảnh giác: nhà cung cấp mới thành lập nhưng nhận đơn hàng giá trị lớn, giá bán thấp hơn hẳn mặt bằng, không có địa điểm kinh doanh thực tế, đề nghị thanh toán vào tài khoản cá nhân, hoặc sẵn sàng xuất hóa đơn với nội dung theo yêu cầu của bên mua.

Dấu hiệu cuối cùng là dấu hiệu rõ nhất. Nhà cung cấp đề nghị ghi nội dung hóa đơn khác với hàng hóa thực giao là lời mời tham gia vào hành vi vi phạm.

Chi tiết về đối chiếu chứng từ có trong bài quy trình nhập kho hàng hóa and quy trình procure to pay.

Bảng tóm tắt

Tình huống	Nhóm trách nhiệm	Căn cứ chính
Mua hóa đơn khống để hợp thức chi phí	Hình sự cá nhân và có thể cả pháp nhân	Điều 203, Điều 200 Bộ luật Hình sự
Bán hóa đơn khống	Hình sự	Điều 203 Bộ luật Hình sự
Kê khai hóa đơn của đơn vị đã bỏ trốn, giao dịch có thật	Hành chính, loại trừ khấu trừ và chi phí	Nghị định 125/2020 và các văn bản sửa đổi
Kê khai hóa đơn khống, giao dịch không có thật	Có thể bị xử lý về trốn thuế	Điều 17 Nghị định 125/2020, Điều 200 Bộ luật Hình sự
Ghi nội dung hóa đơn không đúng thực tế	Hành chính, nặng hơn thì hình sự	Nghị định 125/2020, Bộ luật Hình sự
Không cung cấp thông tin phục vụ trao đổi thông tin thuế quốc tế	Hành chính	Nghị định 291/2026

Quản lý hóa đơn đầu vào trên hệ thống

Phần lớn rủi ro về hóa đơn đầu vào đến từ việc kiểm tra thủ công, không lưu vết, và không đối chiếu được hóa đơn với hàng thực nhận.

Arito ERP hỗ trợ:

• Quản lý hóa đơn đầu vào tập trung, lưu kết quả tra cứu tính hợp lệ tại thời điểm nhận
• Đối chiếu tự động ba chứng từ gồm đơn đặt hàng, phiếu nhập kho và hóa đơn, cảnh báo khi lệch
• Hồ sơ nhà cung cấp lưu đầy đủ thông tin đăng ký, lịch sử giao dịch, chứng từ thanh toán
• Liên thông mua hàng, kho and tài chính kế toán nên bộ hồ sơ chứng minh giao dịch có thật được hình thành tự nhiên trong quá trình vận hành
• Hóa đơn điện tử SafeInvoice cập nhật theo Nghị định 254/2026 áp dụng từ 01/7/2026

Xem thêm bài các trường hợp không phải xuất hóa đơn. Đăng ký demo.

Câu hỏi thường gặp

Mua bán hóa đơn phạt bao nhiêu?

Hành vi in, phát hành, mua bán trái phép hóa đơn có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự theo Điều 203 Bộ luật Hình sự 2015 sửa đổi 2017, với hai khung phân biệt theo số lượng hóa đơn và số tiền thu lợi bất chính. Cần tra bản Bộ luật Hình sự đang áp dụng để lấy đúng khung hình phạt.

Sử dụng hóa đơn bất hợp pháp bị phạt thế nào?

Bị xử phạt vi phạm hành chính theo Nghị định 125/2020/NĐ-CP. Lưu ý nghị định này đã được sửa đổi bổ sung bởi Nghị định 102/2021, Nghị định 310/2025 và Nghị định 291/2026, nên phải tra bản hợp nhất mới nhất. Trường hợp nhằm giảm số thuế phải nộp có thể bị xử lý về hành vi trốn thuế.

Mức phạt với doanh nghiệp và cá nhân có khác nhau không?

Mức phạt tiền tại Nghị định 125/2020 áp dụng với tổ chức, cá nhân vi phạm cùng hành vi thì mức phạt bằng một nửa. Cần kiểm tra nguyên tắc này còn giữ nguyên sau các lần sửa đổi hay không.

Doanh nghiệp mua phải hóa đơn của công ty bỏ trốn thì sao?

Hóa đơn có thể bị loại khỏi diện khấu trừ thuế giá trị gia tăng và chi phí được trừ, kèm tiền chậm nộp. Yếu tố quyết định là chứng minh được giao dịch có thật, bằng hợp đồng, phiếu giao hàng, phiếu nhập kho, chứng từ thanh toán không dùng tiền mặt và bằng chứng hàng đã được sử dụng.

Làm sao kiểm tra hóa đơn có hợp pháp không?

Tra cứu tình trạng hoạt động và mã số thuế của người bán, tra cứu tính hợp lệ của hóa đơn trên cổng thông tin của cơ quan thuế, và lưu lại kết quả tra cứu tại thời điểm nhận hóa đơn. Đồng thời đối chiếu hóa đơn với đơn đặt hàng và phiếu nhập kho.

Văn bản nào đang quy định về hóa đơn điện tử?

Nghị định 254/2026/NĐ-CP hiệu lực từ 01/7/2026, thay thế Nghị định 123/2020, Điều 1 Nghị định 41/2022 và Nghị định 70/2025. Thông tư 91/2026/TT-BTC hướng dẫn thi hành, thay thế Thông tư 32/2025.

Nghị định 291/2026 có gì mới? Ban hành ngày 21/7/2026, hiệu lực kể từ ngày ký, sửa đổi bổ sung Nghị định 125/2020 đã được sửa bởi Nghị định 102/2021 và Nghị định 310/2025. Trong đó bổ sung chế tài với hành vi không cung cấp hoặc cung cấp không đầy đủ thông tin phục vụ trao đổi thông tin thuế quốc tế, mức phạt từ 10 triệu đến 100 triệu đồng.

Tổng kết

Ba việc doanh nghiệp nên làm:

Tra mức phạt trên bản hợp nhất mới nhất của Nghị định 125/2020, không tra bản gốc năm 2020. Nghị định này đã qua ba lần sửa đổi, lần gần nhất là Nghị định 291/2026 ngày 21/7/2026.

Xây bộ hồ sơ chứng minh giao dịch có thật cho mọi giao dịch mua vào, không chỉ giữ hóa đơn. Đây là thứ quyết định khi nhà cung cấp gặp vấn đề sau này.

Tra cứu tình trạng nhà cung cấp trước khi ký hợp đồng lần đầu và lưu kết quả tra cứu hóa đơn tại thời điểm nhận. Việc này mất vài phút và là bằng chứng về sự cẩn trọng.

Nội dung mang tính tham khảo, không thay thế ý kiến tư vấn pháp lý. Mức phạt và khung hình phạt cần được đối chiếu trực tiếp với bản hợp nhất của văn bản tại thời điểm áp dụng. Cần trao đổi về giải pháp quản lý hóa đơn đầu vào, liên hệ với Arito.