Các phương pháp quản lý hàng tồn kho và lưu ý quan trọng về LIFO

Danh sách “các phương pháp quản lý hàng tồn kho” trên internet Việt Nam thường trộn hai thứ thuộc hai nhóm khác nhau: cách sắp xếp và xuất hàng thực tế trong kho, và cách tính giá xuất kho để ghi sổ kế toán. Nhóm thứ nhất doanh nghiệp tự chọn. Nhóm thứ hai chỉ được chọn trong danh sách cho phép.

Việc trộn hai nhóm dẫn tới một sai sót phổ biến: giới thiệu LIFO như một phương pháp dùng được. LIFO không được áp dụng tại Việt Nam.

Hai loại phương pháp cần tách rõ

	Loại 1: sắp xếp và xuất hàng thực tế	Loại 2: tính giá xuất kho
Trả lời câu hỏi	Lấy kiện hàng nào ra trước, đặt hàng ở đâu	Ghi sổ với giá nào
Ai quyết định	Thủ kho, bộ phận vận hành	Kế toán, theo chế độ kế toán
Bị ràng buộc bởi	Đặc tính hàng hóa, mặt bằng kho	Thông tư 99/2025 hoặc Thông tư 133/2016
Có tự chọn không	Có	Chỉ trong danh sách cho phép

Hai loại này không cần trùng nhau. Doanh nghiệp có thể xuất hàng theo một cách và tính giá theo cách khác, miễn là cách tính giá thuộc danh sách được phép và được áp dụng nhất quán.

Loại 1: phương pháp sắp xếp và xuất hàng

Phương pháp	Cách làm	Phù hợp với
FIFO vật lý	Hàng nhập trước xuất trước	Hàng dễ lỗi mốt
FEFO	Hàng hết hạn trước xuất trước	Thực phẩm, dược phẩm, hóa chất
Phân loại ABC	Chia hàng theo giá trị, dồn công sức kiểm soát vào nhóm giá trị cao	Mọi kho
Sắp xếp theo mã SKU	Mỗi mã một vị trí cố định	Kho nhiều mặt hàng, cần tìm nhanh
Sắp xếp theo tần suất lấy	Hàng lấy nhiều đặt gần cửa xuất	Kho có khối lượng xuất lớn
Kiểm kê luân phiên	Đếm một phần mã hàng mỗi tuần thay vì đếm tất cả một lần	Kho lớn, không muốn dừng hoạt động để kiểm kê
Min-Max	Tồn xuống mức Min thì mua bù lên Max	Nhiều mã hàng, không muốn tính lại thường xuyên

FEFO quan trọng hơn FIFO với hàng có hạn dùng

Hai phương pháp này hay bị coi là một.

Hàng nhập sau có thể có hạn dùng sớm hơn hàng nhập trước, nếu nhà cung cấp giao hàng từ các lô khác nhau. Lúc đó FIFO sẽ giữ lại hàng sắp hết hạn.

Quy tắc: hàng có hạn sử dụng thì dùng FEFO, không dùng FIFO.

Về LIFO vật lý

Lấy hàng mới nhập ra trước là việc có thể xảy ra trong thực tế, ví dụ khi hàng xếp chồng và chỉ lấy được từ trên xuống.

Nhưng đây là tình trạng nên khắc phục, không phải phương pháp nên chọn, vì hàng cũ ở dưới sẽ nằm mãi, hết hạn hoặc lỗi mốt.

Và quan trọng hơn: dù xếp hàng thế nào thì vẫn không được dùng LIFO để tính giá xuất kho.

Phân loại ABC: phương pháp có giá trị cao nhất mà ít doanh nghiệp áp dụng

Nguyên tắc: một phần nhỏ số mã hàng thường chiếm phần lớn giá trị kho. Dồn công sức kiểm soát vào phần đó.

Cách phân nhóm

Nhóm	Tỷ lệ số mã hàng	Tỷ lệ giá trị	Cách quản lý
A	Khoảng 20%	Khoảng 70 đến 80%	Kiểm kê hằng tháng, tính điểm đặt hàng cẩn thận, theo dõi sát
B	Khoảng 30%	Khoảng 15 đến 20%	Kiểm kê hằng quý
C	Khoảng 50%	Khoảng 5 đến 10%	Kiểm kê mỗi nửa năm hoặc năm, dùng Min-Max đơn giản

Ví dụ phân loại có số

Doanh nghiệp có 500 mã hàng, tổng giá trị tồn kho 10 tỷ đồng.

Nhóm	Số mã	Giá trị	Tỷ lệ giá trị	Giá trị trung bình một mã
A	100	7.500.000.000	75%	75.000.000
B	150	1.800.000.000	18%	12.000.000
C	250	700.000.000	7%	2.800.000
Tổng	500	10.000.000.000	100%

Kiểm tra: 100 cộng 150 cộng 250 bằng 500 mã. 7.500 cộng 1.800 cộng 700 bằng 10.000 triệu đồng. Khớp.

Kiểm tra tỷ lệ: 7.500 chia 10.000 bằng 75%. 1.800 chia 10.000 bằng 18%. 700 chia 10.000 bằng 7%. Tổng 100%. Khớp.

Vì sao phân loại này tiết kiệm công sức

Cách làm	Số lần đếm mã hàng trong năm
Đếm tất cả 500 mã, 4 lần một năm	500 nhân 4 bằng 2.000
Theo ABC: A 12 lần, B 4 lần, C 1 lần	100 nhân 12 cộng 150 nhân 4 cộng 250 nhân 1 bằng 2.050

Kiểm tra: 1.200 cộng 600 cộng 250 bằng 2.050.

Số lần đếm gần như bằng nhau, nhưng kết quả khác hẳn: nhóm A chiếm 75% giá trị được đếm 12 lần một năm thay vì 4 lần. Nghĩa là cùng một lượng công sức nhưng kiểm soát chặt hơn ba lần ở phần quan trọng nhất.

Đây là lý do phân loại ABC đáng làm: nó không đòi thêm nguồn lực, chỉ đòi phân bổ lại nguồn lực đang có.

Loại 2: phương pháp tính giá xuất kho

Phần này bị ràng buộc bởi chế độ kế toán, không được tự chọn ngoài danh sách.

Theo Thông tư 99/2025, từ 01/01/2026

Phương pháp	Cách làm	Phù hợp với
Bình quân gia quyền	Giá bình quân của hàng trong kho	Hàng đồng nhất, nhập nhiều lần
Nhập trước xuất trước (FIFO)	Tính theo thứ tự nhập	Hàng có hạn dùng
Thực tế đích danh	Theo đúng lô đã nhập	Hàng giá trị lớn, có mã lô riêng
Giá bán lẻ	Từ giá bán trừ tỷ lệ lãi gộp	Bán lẻ nhiều mã hàng, giá trị đơn vị nhỏ
Chi phí chuẩn	Theo định mức, chênh lệch xử lý riêng	Sản xuất ổn định, có hệ thống định mức

Hai phương pháp cuối là điểm mới của Thông tư 99/2025.

LIFO không có trong danh sách

Phương pháp	Được áp dụng tại Việt Nam
Bình quân gia quyền	Có
Nhập trước xuất trước (FIFO)	Có
Thực tế đích danh	Có
Giá bán lẻ	Có, từ Thông tư 99/2025
Chi phí chuẩn	Có, từ Thông tư 99/2025
Nhập sau xuất trước (LIFO)	Không

Hệ quả nếu áp dụng sai: giá vốn hàng bán và giá trị hàng tồn kho trên báo cáo tài chính sai so với chế độ kế toán, ảnh hưởng cả thuế thu nhập doanh nghiệp.

Ba lưu ý khi chọn phương pháp tính giá

Chọn một và giữ nhất quán. Đổi giữa các kỳ làm số liệu không so sánh được, và phải trình bày lý do cùng ảnh hưởng trong thuyết minh báo cáo tài chính.

Bình quân gia quyền có hai biến thể. Tính một lần cuối kỳ, hoặc tính lại sau mỗi lần nhập. Biến thể thứ hai cho số liệu kịp thời nhưng cần phần mềm.

Xác định doanh nghiệp áp dụng chế độ nào trước. Thông tư 99/2025 cho doanh nghiệp nói chung, Thông tư 133/2016 cho doanh nghiệp nhỏ và vừa.

Chi tiết cách tính từng phương pháp xem cách tính hàng tồn kho.

Bốn chỉ số để biết quản lý tốt hay không

Chỉ số	Cách tính	Nói lên điều gì
Vòng quay hàng tồn kho	Giá vốn hàng bán chia tồn kho bình quân	Bán được bao nhiêu lần trong kỳ
Số ngày tồn kho	365 chia vòng quay	Hàng nằm trong kho bao lâu
Tỷ lệ hàng tồn trên 6 tháng	Giá trị hàng quá 6 tháng chia tổng tồn kho	Mức độ hàng chậm luân chuyển
Độ chính xác kiểm kê	Số mã khớp chia tổng số mã kiểm	Chất lượng ghi chép và kiểm soát

Chỉ số thứ ba quan trọng hơn chỉ số thứ nhất và ít được theo dõi. Vòng quay tổng có thể vẫn tốt trong khi một phần hàng đã chết hẳn, vì phần bán nhanh bù cho phần không bán được.

Chỉ số thứ tư nên theo dõi theo nhóm ABC, không theo tổng. Độ chính xác 95% nghe tốt, nhưng nếu 5% sai nằm hết ở nhóm A thì vấn đề lớn.

Bảy lỗi thường gặp

Lỗi	Hậu quả
Dùng LIFO để tính giá xuất kho	Sai chế độ kế toán, ảnh hưởng giá vốn và thuế
Gộp phương pháp xuất hàng thực tế với phương pháp tính giá	Dẫn tới chọn phương pháp tính giá không được phép
Dùng FIFO cho hàng có hạn dùng thay vì FEFO	Giữ lại hàng sắp hết hạn
Đổi phương pháp tính giá giữa các kỳ	Số liệu không so sánh được
Kiểm kê mọi mã hàng với cùng tần suất	Tốn công cho nhóm C, thiếu kiểm soát nhóm A
Chỉ theo dõi vòng quay tổng	Không thấy phần hàng đã chết
Theo dõi độ chính xác kiểm kê theo tổng	Không thấy sai sót tập trung ở nhóm giá trị cao

Lỗi thứ năm là lỗi phổ biến nhất và dễ sửa nhất, vì sửa nó không cần thêm nguồn lực, chỉ cần phân bổ lại.

Quản lý kho trên hệ thống Arito

Arito xử lý:

• Năm phương pháp tính giá xuất kho theo Thông tư 99/2025, chọn theo nhóm hàng, và hỗ trợ Thông tư 133/2016
• Không cho chọn phương pháp không được phép áp dụng
• Theo dõi theo kho, vị trí, lô và hạn sử dụng, phục vụ xuất hàng theo FEFO
• Phân loại ABC theo giá trị, và lập kế hoạch kiểm kê theo tần suất khác nhau cho từng nhóm
• Support kiểm kê luân phiên, không cần dừng hoạt động kho
• Min-Max và điểm đặt hàng lại theo từng mã
• Báo cáo tuổi hàng tồn kho, nền tảng cho tỷ lệ hàng tồn trên 6 tháng
• Độ chính xác kiểm kê tách theo nhóm ABC
• Đối chiếu thẻ kho với sổ kế toán, ghi nhận chênh lệch có biên bản

Xem quy trình quản lý kho or phần mềm quản lý kho.

Câu hỏi thường gặp

Có mấy phương pháp quản lý hàng tồn kho?

Cần tách hai loại. Phương pháp sắp xếp và xuất hàng thực tế gồm FIFO vật lý, FEFO, phân loại ABC, sắp xếp theo SKU, theo tần suất lấy, kiểm kê luân phiên, Min-Max. Phương pháp tính giá xuất kho theo Thông tư 99/2025 gồm năm phương pháp.

LIFO có được áp dụng tại Việt Nam không?

Không. LIFO đã bị loại khỏi chế độ kế toán Việt Nam, không có trong VAS 02 và không có trong Thông tư 200/2014.

Có mấy phương pháp tính giá xuất kho từ 2026?

Năm theo Thông tư 99/2025: bình quân gia quyền, nhập trước xuất trước, thực tế đích danh, giá bán lẻ, và chi phí chuẩn. Hai phương pháp cuối là điểm mới.

FIFO và FEFO khác nhau thế nào?

FIFO xuất theo thứ tự nhập. FEFO xuất theo hạn dùng. Với hàng có hạn dùng thì FEFO đúng hơn, vì hàng nhập sau có thể có hạn dùng sớm hơn.

Phân loại ABC là gì?

Chia hàng theo giá trị: nhóm A khoảng 20% số mã chiếm 70 đến 80% giá trị, nhóm B khoảng 30% số mã, nhóm C khoảng 50% số mã nhưng chỉ 5 đến 10% giá trị. Mục đích là dồn công sức kiểm soát vào nhóm A.

Phân loại ABC có tốn thêm nguồn lực không?

Không. Trong ví dụ của bài, số lần đếm mã hàng gần như bằng nhau, nhưng nhóm A chiếm 75% giá trị được đếm 12 lần một năm thay vì 4 lần.

Phương pháp xuất hàng thực tế có phải trùng phương pháp tính giá không?

Không cần trùng. Hai loại độc lập nhau, miễn là phương pháp tính giá thuộc danh sách được phép và áp dụng nhất quán.

Doanh nghiệp nhỏ và vừa áp dụng thông tư nào?

Thông tư 133/2016, thông tư này chưa bị thay thế. Thông tư 99/2025 thay Thông tư 200/2014 từ 01/01/2026.

Tổng kết

Bốn điều quyết định:

Không dùng LIFO để tính giá xuất kho. Phương pháp này không được áp dụng tại Việt Nam.

Tách phương pháp sắp xếp hàng trong kho khỏi phương pháp tính giá xuất kho. Loại thứ nhất tự chọn, loại thứ hai chỉ chọn trong danh sách được phép.

Phân loại ABC và kiểm kê theo tần suất khác nhau. Cùng một lượng công sức nhưng kiểm soát chặt hơn ba lần ở phần chiếm 75% giá trị.

Dùng FEFO thay FIFO với hàng có hạn dùng. Hàng nhập sau có thể hết hạn trước.

Nội dung mang tính tham khảo, số liệu trong ví dụ là giả định. Khi áp dụng cần đối chiếu Thông tư 99/2025/TT-BTC hoặc Thông tư 133/2016/TT-BTC tùy chế độ kế toán đang áp dụng.

Bài viết liên quan

• Hàng tồn kho
• Cách tính hàng tồn kho
• Quy trình quản lý kho
• Thẻ kho là gì
• Phần mềm quản lý kho