7 Cách Tính Giá Thành Sản Phẩm Kèm Ví Dụ Minh Họa Chi Tiết

Cách tính giá thành sản phẩm giúp doanh nghiệp xác định chính xác chi phí sản xuất, kiểm soát lợi nhuận và đưa ra quyết định kinh doanh hiệu quả. Hiện nay có nhiều phương pháp tính giá thành khác nhau, phù hợp với từng loại hình sản xuất và đặc điểm sản phẩm.  Trong bài viết này, Arito sẽ chia sẻ 7 cách tính giá thành sản phẩm phổ biến hiện nay, kèm công thức, ví dụ minh họa và hướng dẫn lựa chọn phương pháp phù hợp cho từng mô hình doanh nghiệp.

Hiểu nhanh về cách tính giá thành sản phẩm

Cách tính giá thành là phương pháp xác định toàn bộ chi phí phát sinh để sản xuất ra sản phẩm hoặc cung cấp dịch vụ trong một kỳ nhất định. Kết quả tính giá thành giúp doanh nghiệp xác định giá bán, phân tích lợi nhuận, kiểm soát chi phí và nâng cao hiệu quả quản trị sản xuất. Tùy theo đặc điểm hoạt động, doanh nghiệp có thể áp dụng các phương pháp như tính giá thành trực tiếp, hệ số, tỷ lệ, đơn đặt hàng, phân bước, định mức hoặc loại trừ sản phẩm phụ.

Giá thành sản phẩm là gì?

Giá thành sản phẩm là toàn bộ chi phí mà doanh nghiệp bỏ ra để sản xuất và hoàn thành một đơn vị sản phẩm hoặc dịch vụ. Thông thường, giá thành được cấu thành từ ba nhóm chi phí chính:

• Chi phí nguyên vật liệu trực tiếp
• Chi phí nhân công trực tiếp
• Chi phí sản xuất chung

Việc tính đúng giá thành sản phẩm không chỉ giúp doanh nghiệp đáp ứng yêu cầu kế toán và hạch toán chi phí, mà còn là cơ sở quan trọng để xây dựng giá bán hợp lý, đánh giá hiệu quả sản xuất và kiểm soát chi phí vận hành. Đồng thời, dữ liệu giá thành chính xác còn hỗ trợ doanh nghiệp phân tích lợi nhuận, nhận diện các yếu tố ảnh hưởng đến hiệu quả kinh doanh và đưa ra quyết định quản trị phù hợp.

Các bước tính giá thành sản phẩm

Mặc dù mỗi doanh nghiệp có thể áp dụng phương pháp tính giá thành khác nhau, quy trình cơ bản thường bao gồm các bước sau:

Bước 1: Xác định đối tượng tính giá thành

Doanh nghiệp cần xác định rõ đối tượng cần tính giá thành là sản phẩm, nhóm sản phẩm, đơn hàng, công trình hoặc dự án cụ thể. Việc xác định đúng đối tượng giúp tập hợp chi phí chính xác và tránh sai lệch trong quá trình tính toán.

Bước 2: Tập hợp chi phí sản xuất

Toàn bộ chi phí phát sinh liên quan đến hoạt động sản xuất cần được ghi nhận đầy đủ, bao gồm nguyên vật liệu, nhân công và chi phí sản xuất chung.

Bước 3: Phân bổ chi phí sản xuất chung

Những chi phí gián tiếp như điện, nước, khấu hao máy móc hoặc chi phí quản lý phân xưởng cần được phân bổ theo tiêu thức phù hợp.

Bước 4: Xác định sản phẩm dở dang

Đối với doanh nghiệp có chu kỳ sản xuất dài, cần xác định giá trị sản phẩm chưa hoàn thành tại thời điểm cuối kỳ.

Bước 5: Tính giá thành sản phẩm hoàn thành

Sau khi tổng hợp và phân bổ chi phí, doanh nghiệp tiến hành tính giá thành thực tế của sản phẩm hoàn thành trong kỳ.

7 phương pháp tính giá thành sản phẩm phổ biến hiện nay

Hiện nay có nhiều cách tính giá thành sản phẩm khác nhau, mỗi phương pháp phù hợp với một mô hình sản xuất và đặc điểm sản phẩm riêng. Việc lựa chọn đúng cách tính giá thành không chỉ giúp doanh nghiệp xác định chính xác chi phí sản xuất mà còn hỗ trợ kiểm soát lợi nhuận, đánh giá hiệu quả vận hành và ra quyết định kinh doanh hiệu quả hơn. 

Dưới đây là 7 phương pháp tính giá thành được áp dụng phổ biến tại các doanh nghiệp sản xuất hiện nay.

1. Phương pháp tính giá thành giản đơn (trực tiếp)

Công thức

Giá thành đơn vị = (Giá trị sản phẩm dở dang đầu kỳ + Chi phí phát sinh trong kỳ – Chi phí sản xuất dở dang cuối kỳ) / Số lượng hoàn thành

Ví dụ minh họa

Một doanh nghiệp sản xuất 1 loại sản phẩm có:

• Chi phí dở dang đầu kỳ: 20.000.000 đồng
• Chi phí phát sinh trong kỳ: 180.000.000 đồng
• Chi phí dở dang cuối kỳ: 10.000.000 đồng
• Sản lượng hoàn thành: 1.000 sản phẩm

Tổng giá thành = 20.000.000 + 180.000.000 − 10.000.000 = 190.000.000 đồng

Giá thành đơn vị = 190.000.000 / 1.000 = 190.000 đồng/sản phẩm

Trường hợp áp dụng

Phù hợp với doanh nghiệp sản xuất một hoặc ít loại sản phẩm, quy trình sản xuất đơn giản và khối lượng sản phẩm lớn như nước uống, gạch, xi măng hoặc thực phẩm chế biến.

2. Phương pháp tính giá thành theo hệ số

Công thức

Tổng giá thành sản xuất sản phẩm = Số sản phẩm tiêu chuẩn * Giá thành đơn vị sản phẩm tiêu chuẩn

Trong đó:

Số sản phẩm tiêu chuẩn = Số sản phẩm từng loại * Hệ số quy đổi từng loại 

Giá thành đơn vị sản phẩm tiêu chuẩn = Tổng giá thành của tất cả các sản phẩm / Tổng số sản phẩm gốc

Ví dụ minh họa

Doanh nghiệp sản xuất có:

• Sản phẩm A: 1.000 sản phẩm (hệ số 1)
• Sản phẩm B: 500 sản phẩm (hệ số 1,5)

Tổng chi phí sản xuất: 175.000.000 đồng.

Sản lượng quy đổi = 1.000 × 1 + 500 × 1,5 = 1.750 đơn vị

Chi phí trên 1 đơn vị quy đổi = 175.000.000 / 1.750 = 100.000 đồng

Giá thành:

• A = 100.000 đồng/sản phẩm
• B = 150.000 đồng/sản phẩm

Trường hợp áp dụng

Phù hợp khi nhiều sản phẩm được sản xuất từ cùng một quy trình và cùng sử dụng nguồn chi phí chung nhưng có quy cách hoặc kích thước khác nhau, chẳng hạn ngành hóa chất, thép, nhựa hoặc thực phẩm.

3. Phương pháp tính giá thành theo tỷ lệ

Công thức

Giá thành thực tế = Giá thành kế hoạch x Tỷ lệ giá thành

Trong đó:

Tỷ lệ giá thành = (Tổng giá thành thực tế toán bộ sản phẩm / Tổng giá thành định mức) x 100

Ví dụ minh họa

Tổng chi phí thực tế phát sinh là 1 tỷ đồng.

Tổng giá thành kế hoạch của các sản phẩm là 900 triệu đồng.

Tỷ lệ phân bổ = 1.000 / 900 = 111,11%

Với Sản phẩm có giá thành kế hoạch 100.000.000 đồng sẽ được xác định giá thành thực tế như sau:

Giá thành thực tế = 100.000.000 × 111,11% = 111.110.000 triệu đồng

Trường hợp áp dụng

Thường được sử dụng khi doanh nghiệp sản xuất nhiều sản phẩm có cùng quy trình công nghệ nhưng khác quy cách, mẫu mã hoặc kích thước như may mặc, nội thất hoặc cơ khí.

4. Phương pháp tính giá thành theo đơn đặt hàng

Công thức

Giá thành đơn đặt hàng = Chi phí NVL trực tiếp + Chi phí nhân công trực tiếp + Chi phí sản xuất chung phân bổ

Ví dụ minh họa

Đơn hàng A có:

• Nguyên vật liệu trực tiếp: 200.000.000 đồng
• Nhân công trực tiếp: 80.000.000 đồng
• Chi phí sản xuất chung: 40.000.000 đồng

Giá thành đơn hàng = 200.000.000 + 80.000.000 + 40.000.000 = 320.000.000 đồng

Trường hợp áp dụng

Phù hợp với doanh nghiệp sản xuất theo đơn hàng riêng biệt như cơ khí chế tạo, nội thất, xây dựng, in ấn hoặc gia công theo yêu cầu khách hàng.

5. Phương pháp tính giá thành phân bước

Công thức

Phương pháp phân bước không có một công thức tính giá thành cố định như phương pháp giản đơn hay phương pháp hệ số. Giá thành được xác định bằng cách tập hợp chi phí phát sinh ở từng công đoạn sản xuất và kết chuyển sang công đoạn tiếp theo cho đến khi hoàn thành sản phẩm cuối cùng.

Ví dụ minh họa

Một doanh nghiệp sản xuất bàn gỗ có quy trình gồm 3 công đoạn:

• Cắt và gia công gỗ
• Lắp ráp sản phẩm
• Sơn và hoàn thiện

Chi phí nguyên vật liệu, nhân công và chi phí sản xuất chung sẽ được tập hợp riêng cho từng công đoạn. Sau khi hoàn thành công đoạn trước, chi phí sẽ được kết chuyển sang công đoạn tiếp theo để xác định giá thành của sản phẩm hoàn thiện.

Nhờ đó, doanh nghiệp có thể theo dõi chi phí phát sinh ở từng giai đoạn và đánh giá hiệu quả của từng công đoạn sản xuất.

Trường hợp áp dụng

Phương pháp tính giá thành phân bước phù hợp với các doanh nghiệp có quy trình sản xuất nhiều công đoạn liên tiếp, trong đó sản phẩm phải trải qua nhiều giai đoạn chế biến trước khi hoàn thành, chẳng hạn như: Sản xuất gỗ, nội thất, Sản xuất xi măng, sắt thép, Chế biến thực phẩm, Cơ khí chế tạo, May mặc,…

6. Phương pháp tính giá thành định mức

Công thức

Giá thành thực tế = Giá thành định mức ± Chênh lệch định mức ± Ảnh hưởng thay đổi định mức

Ví dụ minh họa

Giá thành định mức của một sản phẩm là 500.000 đồng.

Chi phí thực tế phát sinh vượt định mức 20.000 đồng.

Giá thành thực tế:

= 520.000 đồng/sản phẩm

Trường hợp áp dụng

Thích hợp với doanh nghiệp đã xây dựng hệ thống định mức nguyên vật liệu, nhân công và chi phí sản xuất tương đối ổn định, đặc biệt là các nhà máy quy mô lớn.

7. Phương pháp loại trừ sản phẩm phụ

Công thức

Tổng giá thành SP chính = Giá trị SP chính dở dang đầu kỳ + Tổng chi phí phát sinh trong kỳ – Giá trị SP phụ thu hồi ước tính – Giá trị SP chính dở dang cuối kỳ

Ví dụ minh họa

Một doanh nghiệp chế biến mía đường trong tháng có các số liệu sau:

• Giá trị sản phẩm chính dở dang đầu kỳ: 50.000.000 đồng
• Tổng chi phí sản xuất phát sinh trong kỳ: 800.000.000 đồng
• Giá trị sản phẩm phụ thu hồi ước tính (mật rỉ): 70.000.000 đồng
• Giá trị sản phẩm chính dở dang cuối kỳ: 30.000.000 đồng

Tổng giá thành sản phẩm chính = 50.000.000 + 800.000.000 − 70.000.000 − 30.000.000 = 750 triệu đồng

Nếu trong kỳ doanh nghiệp hoàn thành 15.000 kg đường, thì:

Giá thành 1 kg đường = 750.000.000 ÷ 15.000 = 50.000 đồng/kg

Trường hợp áp dụng

Phù hợp với doanh nghiệp chế biến nông sản, thực phẩm, thủy sản hoặc các ngành có phát sinh sản phẩm phụ trong quá trình sản xuất.

=> Có thể nói, không có cách tính giá thành nào phù hợp với mọi doanh nghiệp. Việc lựa chọn phương pháp cần dựa trên đặc điểm sản phẩm, quy trình sản xuất, khả năng tập hợp chi phí và yêu cầu quản trị. Doanh nghiệp càng lựa chọn đúng phương pháp tính giá thành thì dữ liệu chi phí càng chính xác, từ đó hỗ trợ kiểm soát lợi nhuận và nâng cao hiệu quả sản xuất kinh doanh.

So sánh các phương pháp tính giá thành sản phẩm

Mỗi phương pháp tính giá thành được thiết kế để phù hợp với một mô hình sản xuất khác nhau. Việc lựa chọn đúng phương pháp không chỉ giúp doanh nghiệp xác định chính xác chi phí sản xuất mà còn hỗ trợ kiểm soát chi phí, phân tích lợi nhuận và ra quyết định kinh doanh hiệu quả hơn.

Phương pháp	Ưu điểm	Nhược điểm	Phạm vi áp dụng
Giản đơn (trực tiếp)	Dễ tính toán, triển khai nhanh	Khó áp dụng khi có nhiều sản phẩm khác nhau	Sản xuất một loại sản phẩm hoặc ít chủng loại
Theo hệ số	Phân bổ chi phí hợp lý cho nhiều sản phẩm cùng quy trình	Việc xác định hệ số mang tính chủ quan	Doanh nghiệp sản xuất nhiều sản phẩm từ cùng một nguyên liệu
Theo tỷ lệ	Dễ áp dụng khi có nhiều quy cách sản phẩm	Phụ thuộc vào tiêu thức tỷ lệ phân bổ	Ngành may mặc, thực phẩm, vật liệu xây dựng
Theo đơn đặt hàng	Xác định chính xác chi phí từng đơn hàng	Khối lượng theo dõi lớn khi có nhiều đơn hàng	Cơ khí, nội thất, xây dựng, sản xuất theo yêu cầu
Phân bước	Kiểm soát chi phí theo từng công đoạn	Quy trình tính toán phức tạp hơn	Sản xuất nhiều công đoạn như thép, xi măng, thực phẩm
Định mức	Hỗ trợ kiểm soát chi phí và đánh giá hiệu quả sản xuất	Cần xây dựng định mức chính xác	Doanh nghiệp có quy trình sản xuất ổn định
Loại trừ sản phẩm phụ	Xác định chính xác giá thành sản phẩm chính	Khó ước tính giá trị sản phẩm phụ	Ngành chế biến nông sản, thực phẩm, dầu ăn, đường

Không có phương pháp tính giá thành nào là tốt nhất cho mọi doanh nghiệp. Việc lựa chọn cần dựa trên đặc điểm sản xuất, số lượng sản phẩm, mức độ phức tạp của quy trình và yêu cầu quản trị chi phí.

Trên thực tế, nhiều doanh nghiệp hiện nay kết hợp phần mềm ERP với các phương pháp tính giá thành để tự động tập hợp chi phí, phân bổ chi phí sản xuất chung và theo dõi giá thành theo từng sản phẩm, đơn hàng hoặc lệnh sản xuất.

Những khó khăn thường gặp khi tính giá thành sản phẩm

Mặc dù đã lựa chọn đúng phương pháp, nhiều doanh nghiệp vẫn gặp khó khăn trong quá trình tính giá thành do dữ liệu chưa đồng bộ hoặc quy trình quản lý chưa chặt chẽ. Đây cũng là nguyên nhân khiến giá thành thực tế sai lệch so với chi phí phát sinh.

Dữ liệu chi phí không đầy đủ

Giá thành chỉ chính xác khi doanh nghiệp ghi nhận đầy đủ các khoản chi phí liên quan đến sản xuất. Tuy nhiên, nhiều đơn vị vẫn bỏ sót chi phí nhân công, chi phí sản xuất chung hoặc các khoản chi phí phát sinh ngoài kế hoạch.

Khi dữ liệu đầu vào không đầy đủ, kết quả tính giá thành sẽ thiếu chính xác, ảnh hưởng đến việc định giá bán và đánh giá hiệu quả kinh doanh.

Khó phân bổ chi phí sản xuất chung

Chi phí sản xuất chung như điện, nước, khấu hao máy móc, chi phí quản lý phân xưởng thường không gắn trực tiếp với một sản phẩm cụ thể.

Việc lựa chọn tiêu thức phân bổ không phù hợp có thể làm sai lệch giá thành giữa các sản phẩm, đặc biệt đối với doanh nghiệp sản xuất nhiều dòng sản phẩm khác nhau.

Quản lý sản phẩm dở dang phức tạp

Nhiều doanh nghiệp có lượng sản phẩm dở dang lớn ở cuối kỳ nhưng chưa có phương pháp đánh giá chính xác. Điều này khiến chi phí giữa các kỳ bị phân bổ chưa hợp lý và ảnh hưởng trực tiếp đến giá thành sản phẩm hoàn thành.

Đối với các doanh nghiệp sản xuất nhiều công đoạn, việc theo dõi sản phẩm dở dang càng trở nên phức tạp nếu dữ liệu được quản lý thủ công.

Sai lệch giữa thực tế và định mức

Trong thực tế sản xuất, mức tiêu hao nguyên vật liệu, nhân công hoặc thời gian sản xuất thường khác so với định mức ban đầu.

Nếu doanh nghiệp không thường xuyên cập nhật định mức và phân tích nguyên nhân chênh lệch, giá thành tính toán sẽ không phản ánh đúng hiệu quả sản xuất thực tế.

Cách phần mềm ERP hỗ trợ tính giá thành sản phẩm chính xác

Trong nhiều doanh nghiệp, việc tính giá thành vẫn được thực hiện bằng Excel hoặc tổng hợp dữ liệu từ nhiều nguồn khác nhau. Điều này dễ dẫn đến sai sót, chậm trễ và khó kiểm soát chi phí thực tế. Phần mềm ERP giúp tự động hóa toàn bộ quá trình tập hợp chi phí, tính giá thành và phân tích hiệu quả sản xuất trên một nền tảng dữ liệu tập trung.

Tự động tập hợp và phân bổ chi phí

ERP tự động ghi nhận chi phí nguyên vật liệu, nhân công và chi phí sản xuất chung từ các bộ phận liên quan. Hệ thống có thể phân bổ chi phí theo nhiều tiêu thức khác nhau như giờ công, giờ máy, sản lượng hoặc định mức, giúp giảm đáng kể khối lượng công việc thủ công và hạn chế sai sót trong quá trình tính giá thành.

Theo dõi giá thành theo từng sản phẩm, đơn hàng

Thay vì chỉ biết tổng chi phí sản xuất, doanh nghiệp có thể theo dõi giá thành chi tiết theo từng sản phẩm, mã hàng, đơn đặt hàng hoặc lệnh sản xuất. Điều này giúp đánh giá chính xác hiệu quả kinh doanh của từng nhóm sản phẩm và hỗ trợ xây dựng chính sách giá bán phù hợp.

Báo cáo giá thành theo thời gian thực

ERP cung cấp các báo cáo giá thành được cập nhật liên tục dựa trên dữ liệu thực tế từ kho, sản xuất và kế toán. Nhà quản lý có thể nhanh chóng theo dõi biến động chi phí, so sánh giữa thực tế và kế hoạch, từ đó đưa ra quyết định điều chỉnh kịp thời.

Tích hợp dữ liệu kế toán, kho và sản xuất

Một trong những lợi ích lớn nhất của ERP là khả năng kết nối xuyên suốt giữa các bộ phận. Dữ liệu nhập xuất kho, tiêu hao nguyên vật liệu, tiến độ sản xuất, chi phí nhân công và bút toán kế toán được đồng bộ trên cùng một hệ thống. Nhờ đó, việc tính giá thành trở nên chính xác hơn và giảm đáng kể tình trạng chênh lệch dữ liệu giữa các phòng ban.

Arito ERP hỗ trợ tính giá thành như thế nào?

Arito ERP giúp doanh nghiệp quản lý toàn bộ quy trình từ mua hàng, kho, sản xuất đến kế toán trên cùng một nền tảng dữ liệu tập trung.

• Hỗ trợ theo dõi chi phí nguyên vật liệu, chi phí nhân công, chi phí sản xuất chung và tính giá thành theo từng sản phẩm hoặc lệnh sản xuất. 
• Khai báo từng danh mục: Đối tượng giá thành, Danh mục công đoạn, Hệ số phân bổ,…
• Cập nhật báo cáo theo thời gian thực
• Cảnh báo sai sót ngay lập tức

Đặc biệt, thay vì tính giá thành theo từng công đoạn, Arito ERP mang đến phương pháp tính giá thành trên 13 bước, xét giá theo từng doanh nghiệp, thể hiện chính xác kết quả và đối chiếu trên từng giai đoạn.

Kết luận

Cách tính giá thành sản phẩm là một trong những nội dung quan trọng trong công tác quản trị chi phí và điều hành sản xuất của doanh nghiệp. Tùy thuộc vào đặc điểm sản xuất, quy trình vận hành và loại hình sản phẩm, doanh nghiệp có thể lựa chọn các phương pháp như giản đơn, hệ số, tỷ lệ, đơn đặt hàng, phân bước, định mức hoặc loại trừ sản phẩm phụ để xác định giá thành phù hợp.

Tuy nhiên, để đảm bảo dữ liệu chính xác và giảm khối lượng xử lý thủ công, doanh nghiệp cần kết hợp phương pháp tính giá thành với hệ thống quản trị hiện đại. Với khả năng kết nối dữ liệu kế toán, kho và sản xuất trên cùng một nền tảng, Arito ERP giúp doanh nghiệp tự động hóa quá trình tập hợp chi phí, tính giá thành và phân tích hiệu quả sản xuất, từ đó nâng cao năng lực quản trị và tối ưu lợi nhuận trong dài hạn.